Planbureau: uitbreiding Europees stroomnet bespaart ruimte in Nederland

Het Centraal Planbureau (CPB) heeft 2 toekomstscenario’s voor 2050 vergeleken: een Europa met en zonder extra internationale netverbindingen. In een scenario met een kleiner Europees netwerk heeft Nederland gemiddeld 4 grote elektriciteitscentrales per provincie nodig, of het equivalent aan windmolens, plus genoeg zonnepanelen om de provincie Utrecht te bedekken. Bij een groter Europees elektriciteitsnetwerk importeert Nederland meer elektriciteit uit landen met veel waterkracht, wind- en zonne-energie, zoals Noorwegen en Spanje. Daardoor bouwt Nederland gemiddeld 1 grote elektriciteitscentrale minder per provincie en heeft Nederland een derde minder oppervlakte nodig voor zonnepanelen.

Noorwegen betaalt prijs
Een groter Europees netwerk vergroot echter de afhankelijkheid tussen landen, waarbij de kosten en baten ongelijk uitpakken. Terwijl Nederland minder fysieke ruimte hoeft te maken voor elektriciteitsproductie, stijgt in Noorwegen de gemiddelde elektriciteitsprijs met circa 19 procent. Ook neemt daar het ruimtegebruik toe door de export van waterkracht en windenergie naar andere Europese landen.

In Nederland daalt de elektriciteitsprijs juist met 1,2 procent. Deze ongelijke verdeling kan verdere netuitbreiding onaantrekkelijk maken, met name voor Noorwegen. Nederland zou in dat scenario bovendien steeds afhankelijker worden van import voor de elektriciteitsvoorziening.

Europese samenwerking nodig
In het onderzoek onderstreept het CPB dat verdere netuitbreiding niet vanzelfsprekend is en vraagt om Europese samenwerking vanwege de ongelijke kosten en baten. Voor Nederland betekent dit dat energiebeleid een expliciete afweging vergt tussen meer binnenlandse opwek of meer vertrouwen op elektriciteitsimport.

Meer import kan de ruimtelijke en maatschappelijke druk van kerncentrales en windmolens verlichten, maar vergroot de afhankelijkheid van investeringsbeslissingen in andere landen. De keuze tussen meer autonomie en verbondenheid kan alleen in Europees verband worden gemaakt.

Netcapaciteit moet verdubbelen
Volgens ENTSO-E, de vereniging van Europese netbeheerders, moet tussen 2030 en 2050 de capaciteit van het Europese hoogspanningsnet meer dan verdubbelen. Dit is nodig om zonne-energie uit Zuid-Europa en windenergie uit Noordwest-Europa efficiënt te kunnen benutten.

Het CPB gebruikte voor de analyse het COMPETES-model, ontwikkeld door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Dit model bepaalt de combinatie en locatie van productie en opslag die leidt tot de laagste totale financiële kosten voor het Europese elektriciteitssysteem.