De stikstofcrisis belemmert bijna driekwart van de bedrijven die werken aan duurzame energieprojecten. Klein en middelgroot bouw- en transportmaterieel wordt al volop geëlektrificeerd, maar zwaar en specialistisch materieel en zware vrachtwagens zijn nog niet altijd in een elektrische variant beschikbaar.
Kosten probleem
APPM maakte in opdracht van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) en Energie-Nederland de actuele stand van zaken op. Ook Bouwend Nederland steunt de aanbevelingen van het rapport.
De aanschaf van vooral zwaar en specialistisch zero-emissie materieel is vaak nog 2 à 3 maal zo duur als conventioneel materieel. Ook het ombouwen van bestaand materieel is nog kostbaar, maar wordt snel goedkoper.
2 routes
NVDE en Energie-Nederland zien 2 routes die de omschakeling van fossiel naar schoon materieel kunnen versnellen. In de eerste plaats moeten bestaande subsidieregelingen ‘ruimhartig toegepast’ en ‘opgehoogd worden’.
Aannemers, zeker in het mkb, hebben ruimte nodig om de extra investeringen te doen, voordat zij deze kunnen terugverdienen in hun opdrachten.
Aanbevelingen
De onderzoekers presenteren in hun rapport een uitgebreid handelingsperspectief. Belangrijk is het slimmer ontwerpen van projecten waarbij in de ontwerpfase al rekening wordt gehouden met het voorkomen van stikstofuitstoot tijdens de bouw. Dit kan door de inzet van zware en specialistische machines en bouwmaterialen tot een minimum te beperken.
Prefab bouwen vermindert het aantal logistieke bewegingen, inzet van bouwmaterieel op locatie en personeel. Dit levert een reductie op aan stikstofuitstoot in de bouwfase. Belangrijk is ook continuïteit bij de Subsidieregeling Schoon en Emissieloos Bouwmaterieel (SSEB) door de subsidies met minimaal 5 jaar te verlengen en het subsidiabele percentage te verhogen vanwege de 2 à 3 maal hogere aanschafkosten.
Aanbestedingen cruciaal
Schoon bouwen moet verder de norm worden bij aanbestedingen en opdrachtgevers. NVDE en Energie Nederland roepen daarom samen met Bouwend Nederland alle opdrachtgevers – publiek en privaat – en aannemers op om het Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB)-convenant te ondertekenen. Opdrachtgevers moeten stikstofarm bouwen voorschrijven of belonen in de gunningscriteria.
Semi-publieke opdrachtgevers hebben meer ruimte nodig om stikstofarm aan te besteden. Ook moeten zij continuïteit bieden bij de gevraagde inzet van zero-emissie materieel, omdat aanschaf van dit materieel investeringen van de aannemer vraagt. Minimaal 10 jaar zekerheid over gelijksoortige werkzaamheden is nodig.
Elektriciteit uitdaging
Om te kunnen werken met elektrisch materieel, is een aansluiting nodig op de bouwlocatie. ElaadNL presenteerde eerder een ladder van laden om de verwachte groei van elektrisch bouwen behapbaar te maken voor het stroomnet. Deze ladder moet volgens APPM standaard worden toegepast om kortere doorlooptijden en lagere totaalkosten bij de bouw te realiseren.
Netbewust laden wordt verder cruciaal om de inzet van zero-emissie bouwmaterieel te maximaliseren binnen de capaciteit van het elektriciteitsnet. In gebieden met netcongestie kunnen flexibele contractvormen zoals non-firm aansluit- en transportovereenkomsten (ATO), tijdsduur- en blokgebonden contracten een uitkomst bieden. Deze moeten breder en eenvoudiger inzetbaar worden.
Praktijkvoorbeelden
Van de ondervraagde bedrijven past al 40 procent emissievrije voertuigen of materieel toe. Met name elektrische voertuigen worden al door een kwart van de responderende bedrijven gebruikt.
Groene energie op de bouwplaats via het stroomnet blijft een uitdaging, maar hier komen steeds meer oplossingen voor. Batterijen worden door een meerderheid van de bedrijven toegepast of overwogen. Efficiënte bouwprocessen door prefab of slimme logistiek worden vaak toegepast.
Overheidsrol
‘Wij doen wat we kunnen om projecten te realiseren die de stikstofuitstoot verminderen. Met een beetje hulp, doen we dat ook nog zonder stikstofuitstoot tijdens de bouw’, stelt NVDE-voorzitter Olof van der Gaag. Energie-Nederland voorzitter Cora van Nieuwenhuizen benadrukt: ‘We laten zien dat stikstofvrij bouwen aan schone energieprojecten geen toekomstbeeld is, maar praktijk die nu al werkt.’
De sector roept op tot het aanpassen van de verdeelsleutel SPUK-SEB die meer rekening houdt met het investeringsvolume van decentrale overheden. Ook moet uitputting van subsidies worden voorkomen door voldoende budget te waarborgen voor verschillende subsidies voor de inzet van zero-emissie materieel. De focus moet liggen op emissieloos bouwen van duurzame energieprojecten in gebieden waar de urgentie het hoogst is om concurrentie op schaars materieel te voorkomen.
De juni 2025-editie van Solar Magazine schenkt aandacht aan het installeren van zonnepanelen in oost-westopstellingen, verdienmodellen in het post-salderingstijdperk, agri-pv en offgrid pv-installaties.