IEA: tijdperk van elektriciteit in volle gang, stroomvraag groeit fors tot 2030

Het internationale energieagentschap IEA heeft zijn jaarlijkse rapport Electricity 2026 gepubliceerd. Daarin analyseert de organisatie recente trends en beleidsontwikkelingen in de mondiale elektriciteitssector en doet ze voorspellingen voor de periode tot en met 2030. De groei van de elektriciteitsvraag ligt volgens het rapport de komende jaren gemiddeld 50 procent hoger dan in het voorgaande decennium.

Tijdperk van elektriciteit
De sterke groei wordt gedreven door toenemend industrieel elektriciteitsverbruik, de opmars van elektrische voertuigen, meer airconditioninggebruik en de uitbreiding van datacenters voor kunstmatige intelligentie. Opkomende economieën blijven de belangrijkste motor achter de vraaggroei, maar ook ontwikkelde landen dragen voor het eerst in 15 jaar substantieel bij. Ze zijn goed voor een vijfde van de totale toename tot 2030. Dit onderstreept volgens de onderzoekers het tijdperk van elektriciteit waarin elektriciteitsverbruik minimaal 2,5 keer zo snel groeit als de totale energievraag.

China blijft tot 2030 de grootste aanjager van de groeiende stroomvraag met bijna 50 procent van de mondiale toename. Het land voegt alleen al een elektriciteitsvraag toe die overeenkomt met het huidige totale elektriciteitsverbruik van de Europese Unie, met een gemiddelde jaargroei van 4,9 procent. India en Zuidoost-Azië nemen een steeds groter deel van de groei voor hun rekening, vooral door robuuste economische ontwikkeling en snel toenemende vraag naar airconditioning.

In de Verenigde Staten stijgt het elektriciteitsverbruik naar verwachting met bijna 2 procent per jaar tot 2030, waarbij ongeveer de helft van de groei wordt veroorzaakt door de snelle uitbreiding van datacenters. Na een stijging van minder dan 1 procent in 2025 zal de elektriciteitsvraag in de Europese Unie naar verwachting met circa 2 procent per jaar toenemen, hoewel het verbruik pas in 2028 terug op het niveau van 2021 komt.

Zonne-energie haalt in
De elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare energiebronnen heeft steenkool in 2025 vrijwel ingehaald, zo blijkt uit de meest recente beschikbare data. Zonnepanelen genereerden recordhoeveelheden elektriciteit, waardoor de hernieuwbare-energieproductie snel steeg ondanks zwakkere waterkrachtproductie in sommige regio’s en lagere windsnelheden, met name in Europa. Tot 2030 groeit de opwekking uit hernieuwbare energiebronnen jaarlijks met ongeveer 1.000 terawattuur, waarbij alleen zonne-energie al goed is voor meer dan 600 terawattuur. In procenten uitgedrukt neemt de hernieuwbare opwekking jaarlijks met 8 procent toe.

De opwekking van kernenergie bereikte in 2025 een nieuw record en blijft tot 2030 gestaag toenemen. De productie kreeg steun van herstart van reactoren in Japan, hogere opwekking in Frankrijk en nieuwe capaciteit in China, India en andere landen. Hoewel het grootste deel van de groei in de kernenergie tot 2030 in opkomende economieën plaatsvindt – met alleen al China goed voor ongeveer 40 procent van de wereldwijde toename – wint kernenergie ook in veel ontwikkelde landen weer aan strategisch belang.

Wereldwijd blijft steenkool ondanks een dalende trend de grootste afzonderlijke bron van elektriciteitsopwekking in 2030. De steenkoolproductie bleef in 2025 globaal vlak, maar regionale ontwikkelingen liepen uiteen. Het steenkoolgebruik daalde in India en China door tragere vraaggroei en snelle uitbreiding van hernieuwbare energie, maar steeg in de Verenigde Staten door hogere aardgasprijzen en vertraging bij het sluiten van kolencentrales.

Wachtrij van 2.500 gigawatt
Het rapport benadrukt dat deze trends – groeiende vraag, een steeds weersafhankelijker aanbod en veranderende consumptiepatronen – een snelle en efficiënte uitbreiding van elektriciteitsnetwerken en systeemflexibiliteit vereisen. Wereldwijd zit momenteel meer dan 2.500 gigawatt aan projecten vast in aansluitwachtrijen. Het gaat om hernieuwbare-energieprojecten, energieopslagsystemen en projecten met grote vermogens zoals datacenters.

Het IEA berekent dat het inzetten van nettechnologieën en het doorvoeren van regelgevende hervormingen die flexibelere netaansluitingen en -gebruik mogelijk maken, op korte termijn ruimte kan bieden voor de integratie van 1.200 tot 1.600 gigawatt aan projecten die nu in wachtrijen vastzitten. Maatregelen zoals dynamische kabelclassificatie, geavanceerde vermogensstroombeheersing en grotere upgrades zoals het vervangen van geleiders en spanningsverhogingen kunnen 450 tot 700 gigawatt aan projecten vrijmaken. Daarnaast kunnen niet-vaste netaansluitingsovereenkomsten 750 tot 900 gigawatt aan projecten mogelijk maken. Deze overeenkomsten bieden doorgaans snellere nettoegang met bepaalde beperkingen en creëren extra ruimte voordat netuitbreidingen zijn voltooid.

Het realiseren van dit potentieel vereist volgens het agentschap updates van regelgevingskaders en tijdige inzet van technische oplossingen. Het rapport stelt dat de jaarlijkse investeringen in netwerken tegen 2030 met ongeveer 50 procent moeten toenemen ten opzichte van het huidige niveau van 400 miljard Amerikaanse dollar. Daar komt bij dat ook de toeleveringsketens voor netwerken aanzienlijk opgeschaald moeten worden.

Batterijen cruciaal
De uitrol van grootschalige batterijopslag versnelt en wordt een belangrijke bron van kortetermijnflexibiliteit. Hoewel conventionele elektriciteitscentrales de voornaamste bron van flexibiliteit in het energiesysteem blijven, speelt de groeiende vloot van grootschalige batterijen een steeds grotere rol bij het ondersteunen van de leveringszekerheid. De sterke groei is volgens de onderzoekers vooral opvallend in regio’s met snel stijgende aandelen zonne-energie en windenergie in de elektriciteitsopwekking. Markten zoals Californië, Duitsland, Zuid-Australië, Texas en het Verenigd Koninkrijk hebben de afgelopen jaren allemaal een sterke toename van de batterijcapaciteit gezien.

De batterijkosten blijven dalen, wat de concurrentiepositie van deze technologie verbetert. Inspanningen om marktbelemmeringen te verminderen en integratie-uitdagingen aan te pakken kunnen volgens het IEA helpen om het volledige potentieel van batterijen te ontsluiten.

Eén zekerheid
‘Op een moment van aanzienlijke onzekerheid op de energiemarkten is één zekerheid dat de wereldwijde elektriciteitsvraag veel sterker groeit dan in het afgelopen decennium’, aldus Keisuke Sadamori, IEA-directeur Energiemarkten en Veiligheid. ‘In dit tijdperk van elektriciteit is de toename van het wereldwijde elektriciteitsverbruik tot 2030 equivalent aan het toevoegen van meer dan 2 Europese Unies. Om aan deze vraag te voldoen, moeten de jaarlijkse investeringen in netwerken tegen 2030 met 50 procent stijgen. Het uitbreiden van flexibiliteit zal ook cruciaal zijn naarmate elektriciteitsnetwerken blijven evolueren – net als een sterke focus op veiligheid en veerkracht.’