‘Uitstoot Nederlandse industrie kan bijna naar nul, fossiele afbouw technisch haalbaar’

Uit de studie blijkt dat de Nederlandse industrie de komende jaren fors meer zal uitstoten dan het Europese emissiehandelssysteem (ETS)-plafond toelaat. Dit leidt volgens de onderzoekers tot hoge kosten en risico’s voor de sector. Om in lijn te blijven met het Europese klimaatbeleid is versnelde afbouw van de uitstoot richting vrijwel nul in 2040 noodzakelijk. Door actieve sturing van de overheid op innovatie, infrastructuur en circulaire grondstoffen kan de uitstoot in 2040 met 94 procent dalen ten opzichte van 2024.

Sterke afbouw mogelijk
Het onderzoek schetst 2 scenario’s voor de verduurzaming van de industrie. In het scenario ‘Huidige trends’ blijft de industrie grotendeels afhankelijk van het huidige beleid, terwijl het scenario ‘Regie en innovatie’ uitgaat van actief overheidsingrijpen en gerichte investeringen. In beide scenario’s kan het gebruik van olie, kolen en gas tot 2040 met 50 tot 65 procent afnemen.

Het gebruik van kolen kan in het scenario ‘Huidige trends’ in 2037 verdwijnen en in het scenario ‘Regie en innovatie’ al in 2030. Dit wordt mogelijk door meer gerecycled staal te verwerken en nieuw staal te maken met aardgas, hernieuwbare waterstof of in het buitenland. Ook het verbruik van aardgas daalt sterk en wordt grotendeels vervangen door – hernieuwbare – elektriciteit, hernieuwbare waterstof en groengas. De vraag naar aardolie ligt in 2040 in het scenario ‘Regie en innovatie’ ruim onder de helft van het niveau van 2025.

Elektriciteit en waterstof
De afbouw van fossiele brand- en grondstoffen gaat samen met de opbouw van duurzame alternatieven. In beide scenario’s stijgt de vraag naar elektriciteit en waterstof aanzienlijk. Daarnaast spelen groengas en CO2-opslag in het scenario ‘Huidige trends’ een belangrijke rol bij de vermindering van de uitstoot. In het scenario ‘Regie en innovatie’ is de rol voor deze technieken kleiner, maar juist groter voor waterstof.

De bestaande overheidsplannen lijken voldoende om aan de groeiende vraag naar hernieuwbare energiedragers vanuit de industrie te voldoen. Het knelpunt zit niet in het potentieel, maar in de uitvoering. Netcongestie, stagnatie van de ontwikkeling van wind op zee, trage ontwikkeling van waterstofproductie en onvoldoende investeringszekerheid vormen belangrijke obstakels.

Hernieuwbare energie
Als de elektriciteitsproductie niet op tijd klimaatneutraal is, stijgen de stroomprijzen vanwege de benodigde ETS-rechten. Deze extra kosten kunnen worden doorberekend aan de industrie. Het is daarom volgens de onderzoekers belangrijk dat netverzwaring prioriteit krijgt, vergunningverlening wordt versneld en het beleid onzekerheden wegneemt. ‘Pas dan komen projecten van de tekentafel in uitvoering en kan de industrie daadwerkelijk overstappen op hernieuwbare energie’, aldus de onderzoekers.

‘Voor veel huishoudens brengen de stijgende energieprijzen onzekerheid met zich mee’, vertelt Marjolein Demmers, directeur van Natuur en Milieu. ‘Dit onderzoek laat zien dat de industrie veel sneller kan vergroenen dan nu gebeurt. Als de overheid kiest voor regie en innovatie, houden we een sterke én schone industrie in Nederland.’

Vraagreductie essentieel
In 2040 blijven er restemissies over in sectoren zoals staal, raffinage, keramiek en glas, met name in het scenario ‘Huidige trends’. Deze resterende uitstoot kan verder worden teruggedrongen door de vraag naar fossiele producten te verminderen. Dat betekent minder productie en consumptie van fossiele producten, en het stimuleren van duurzame alternatieven zoals circulaire materialen en een circulaire economie.

Het onderzoek toont aan dat bedrijven die verduurzaming uitstellen richting 2040 te maken krijgen met een steeds lager emissieplafond. Daardoor lopen de kosten voor het recht om CO2 uit te stoten op, neemt hun concurrentiepositie af en komt het voortbestaan van delen van de industrie in Nederland onder druk te staan. ‘De afbouw van olie, gas en kolen vergt moed, maar zorgt voor een toekomstbestendige industrie die beter bestand is tegen geopolitieke energiecrises’, duidt Demmers.

Nationaal afbouwpad nodig
Natuur en Milieu roept het kabinet op een voorspelbaar nationaal afbouwpad voor fossiele brand- en grondstoffen vast te stellen met duidelijke tussendoelen richting 2040 voor kolen, olie en gas. Dit borgt de klimaatdoelen en geeft bedrijven duidelijkheid om investeringen tijdig te plannen. ‘Een nationaal fossiel afbouwpad geeft bedrijven de zekerheid die nodig is om nu te investeren in schonere productie, zodat de klimaatdoelen gehaald kunnen worden’, aldus Demmers.

In combinatie met versnelde investeringen in hernieuwbare energie, infrastructuur en een gerichte vermindering van de vraag naar fossiele producten kan de verduurzaming van de Nederlandse industrie worden versneld.