TNO ontwikkelt AI-tool voor verduurzaming appartementencomplexen

Grote verduurzamingsopgave
Verenigingen van Eigenaars (VvE’s) vertegenwoordigen ongeveer 18 procent van de Nederlandse woningvoorraad. Volgens eigenaren staat een groot deel van deze gebouwen voor een verduurzamingsopgave. Toch zet maar 1 op de 10 VvE’s daadwerkelijk stappen richting verduurzaming. TNO ontwikkelde daarom een AI-gedreven methode die VvE’s kan ondersteunen bij het besluitvormingsproces rondom specifieke verduurzamingsmaatregelen.

De contingentenaanpak combineert kunstmatige intelligentie met een uitgebreide database van ruim 125 woningkenmerken. Hiermee worden woningen geclusterd in ‘contingenten’, groepen van gemiddeld 15.000 tot 30.000 gebouwen met vergelijkbare kenmerken zoals bouwjaar, ligging en gebouwtype. De gedachte is dat woningen binnen hetzelfde contingent op vergelijkbare wijze verduurzaamd kunnen worden.

Toegespitste informatie
De methode helpt te bepalen welke verduurzamingsoplossingen het beste passen bij specifieke woningen. Voor VvE’s biedt deze aanpak mogelijk meerwaarde. Aangezien alle beslissingen collectief genomen moeten worden, is het volgens de onderzoekers cruciaal om over betrouwbare en toegespitste informatie te beschikken die het besluitvormingsproces kan vergemakkelijken.

De toepasbaarheid van de methode hangt sterk af van organisatorische aspecten. Professioneel georganiseerde VvE’s, vaak de grotere verenigingen, zijn beter in staat om verduurzamingstrajecten in gang te zetten en hebben naar verwachting dus ook meer baat bij de contingentenaanpak. Hetzelfde geldt voor VvE’s die er financieel goed voor staan.

Financiële haalbaarheid
Op financieel vlak zijn 2 zaken met name bepalend: kunnen bewoners de investering dragen en is er in het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) ruimte voor verduurzaming? Tot slot spelen kenmerken van het gebouw zelf een rol bij de toepasbaarheid, zoals het bouwjaar, hoe dringend renovatie nodig is en de complexiteit van het gebouwtype.

De belangrijkste stakeholders die baat hebben bij de contingentenaanpak zijn VvE-leden en -besturen zelf, maar ook adviseurs, bouwpartijen, gemeenten en de Rijksoverheid kunnen profiteren van de inzichten die de aanpak oplevert. Financiële zorgen vormen namelijk nog steeds de grootste drempel bij verduurzaming van VvE’s. Circa de helft van de appartementseigenaren denkt dat er niet genoeg geld is onder de VvE-leden om hun gebouw te verduurzamen.

Vroege fase cruciaal
De kansen voor het gebruik van de contingentenaanpak liggen volgens de onderzoekers vooral in de specifiek toegespitste informatie die de methode oplevert. Deze informatie kan het gesprek over verduurzamen binnen VvE’s op gang brengen en concrete handvatten bieden voor besluitvorming. De mogelijkheid om kosten en baten met enige zekerheid te voorspellen, zoals inschattingen van kosten van maatregelen en de bijbehorende energiebesparing, kan het gesprek tussen VvE-leden aanzienlijk gemakkelijker maken.

De contingentenaanpak heeft naar verwachting van TNO vooral toegevoegde waarde in de eerste stappen van het verduurzamingstraject. Op die momenten bestaat de grootste behoefte aan goede informatie die richtinggevend kan zijn voor vervolgstappen. Dit zijn momenten waarop VvE’s verduurzaming overwegen of scenario’s afwegen. Doorgaans zijn dit voor VvE’s lange en kostbare trajecten.

Lange trajecten
De wensen van leden, financieringsopties en verduurzamingsmogelijkheden worden stapsgewijs uitgedacht. Als VvE’s in die stadia betrouwbare en beter op het gebouw toegespitste informatie hebben, kan de verduurzaming van VvE’s versimpeld en versneld worden. Hier hebben veel verschillende stakeholders en VvE’s baat bij.

Tegelijkertijd zijn er ook mogelijke barrières. Het creëren van draagvlak en het activeren van VvE’s zijn bijvoorbeeld uitdagingen die ook met gebruik van de contingentenaanpak een rol blijven spelen. Daarnaast verschillen VvE’s onderling sterk op aspecten als onderhouds- of renovatiestatus en demografische kenmerken, waardoor het de vraag is of adviezen altijd direct toepasbaar zijn.

Maatwerk noodzakelijk
De contingentenaanpak moet wel eerst specifiek voor VvE’s bruikbaar gemaakt worden. Binnen VvE’s is bijvoorbeeld vaak slecht zicht op de onderhoudsstaat van alle appartementen. Maatwerk bij dat soort variatie binnen VvE’s is belangrijk. Een mogelijke vorm is een toegankelijke tool waarin VvE-leden en andere betrokkenen alle stappen van het verduurzamingsproces kunnen doorlopen.

Verschillende functionaliteiten kunnen het gebruik van de aanpak gemakkelijker maken. Denk aan ruimte voor maatwerk, zodat gebruikers ook zelf informatie kunnen aandragen. Ook kan een registratie voor contingentenaanpak-adviseurs helpen. Daarnaast blijft intensievere begeleiding en ondersteuning bij het activeren van VvE’s noodzakelijk, met name bij kleine VvE’s.

Vervolgonderzoek wenselijk
TNO benadrukt in het rapport dat het onderzoek grenzen kent. Een beperking is dat tijdens het uitvoeren van de interviews geen voorbeeld getoond kon worden van een eerste versie van een tool of een functionaliteit daarvan. Een tweede beperking is dat in dit onderzoek alleen experts uitgenodigd zijn. VvE-leden en -besturen kiezen uiteindelijk voor verduurzaming en zijn daarmee een belangrijke eindgebruikersgroep.

Als vervolgstap raadt TNO aan samen met de doelgroep de tool voor VvE’s verder te ontwerpen. Ook kan een eerste versie van een tool samen met de doelgroep ontwikkeld en getest worden. Naast het kwalitatieve onderzoek kan het nuttig zijn kwantitatief in kaart te brengen waar VvE’s zich bevinden en wat hun onderhoudsstaat is.

Activering kleine VvE’s
Tot slot is ook meer onderzoek wenselijk naar manieren waarop VvE’s geactiveerd kunnen worden. Voor VvE’s die nog niet geactiveerd zijn, is verduurzaming moeilijk; iets wat in het bijzonder bij kleine VvE’s lijkt te spelen. Als VvE’s eenmaal de keuze hebben gemaakt voor verduurzaming kan ook uitvoeriger onderzoek gedaan worden naar manieren waarop VvE’s gedurende de verduurzamingstrajecten effectief ondersteund kunnen worden, bijvoorbeeld met financiële middelen.