Sector eist duidelijkheid van Den Haag: ‘Er moet echt een tandje bij in de energietransitie’

Toch overheerst bij de brancheorganisaties een gevoel van urgentie: het mag nu echt een tandje harder. Dat bleek tijdens een debat op de vakbeurs Solar Solutions Amsterdam, waar 3 prominente sectorvertegenwoordigers op de Solar & Storage Magazine Seminar Area in gesprek gingen over het energiebeleid van het nieuwe kabinet.

Markt staat niet stil
Nold Jaeger, directeur Beleid bij Holland Solar en NedZero – de brancheorganisaties voor respectievelijk de zonne-energie-, batterij- en windenergiesector – is helder over de afgelopen periode. ‘Enkele jaren geleden had iedereen er de mond vol van: er is te veel wind- en zonne-energie en dat veroorzaakt netcongestie. Ondertussen zie je nu op het achtuurjournaal van de NOS dat we geen woningen kunnen bouwen en geen nieuwe bedrijven kunnen starten, omdat er niet genoeg stroom beschikbaar is, doordat het elektriciteitsnet vol is voor afname. De combinatie van wind, zon en batterijen vormt de oplossing.’

Robert Kleiburg, bestuurder bij brancheorganisatie Energy Storage NL, deelt dat gevoel van voorzichtig optimisme. ‘De energietransitie en de groei van de markt gaan sneller dan de politiek, dus daar geloof ik in. Elke maand wordt de nationale energiemix groener.’ Tegelijkertijd waarschuwt hij dat hernieuwbare opwekking alleen niet voldoende is. ‘Klimaatverandering pak je niet aan door alleen maar meer hernieuwbare opwekking toe te voegen. Je moet er ook voor zorgen dat het systeem niet instabiel wordt, en daar komt energieopslag om de hoek kijken.’

Oplossing: lokale opslag
Jaeger wijst batterijen aan als de sleutel om de impasse rond netcongestie te doorbreken. ‘Wat is het mooie bij congestieproblemen? Zet er een batterij en zonnepanelen bij en je kunt wél nieuwe woningen en fabrieken bouwen.’

Hij is er stellig over: lokale energie is de enige structurele verzekering voor een stabiele energievoorziening. Thomas Piessens, manager Energiebeleid bij brancheorganisatie Techniek Nederland, constateert dat de installatiebranche daarin een onmisbare rol speelt. ‘Technieken zoals energiemanagementsystemen, batterijen en warmteopslag worden inmiddels officieel erkend als onmisbare onderdelen van het toekomstige energiesysteem. Daarmee heeft de installatiebranche automatisch een centrale rol.’

Netcongestie nog jaren
Het onderwerp netcongestie domineerde het debat. Piessens is onomwonden: het is onacceptabel dat 14.000 projecten stilstaan. ‘Dat zorgt echt voor een miljardenverlies voor de BV Nederland.’ De kern van het probleem ligt volgens hem bij de bouw van nieuwe transformatorstations die tot wel 8 jaar kan duren. Hij wijst ook op de cultuur bij netbeheerders zelf. ‘Er zit enorm veel overveiligheid in het systeem – niet alleen bij de netbeheerder, maar ook bij de overheid. Dat moeten we veranderen.’ Jaeger sluit daarbij aan met een cynische noot: ‘Een oud ceo van Alliander heeft wel eens gezegd: er is pas écht sprake van overbelasting op het net als de sneeuw van de kabels afsmelt. En ik denk dat daar wel wat in zit.’

Kleiburg ziet heil in een meer dynamisch tariefmodel. ‘Als je het net gebruikt op het moment dat er veel ruimte is, dan krijg je een lager nettarief dan als je in de spits het net gebruikt.’ Een dergelijk slim nettarief, waarbij de prijs fluctueert op basis van de bezetting van het stroomnet, kan volgens hem verbruik en teruglevering beter spreiden en zo de druk op het elektriciteitsnet verlichten.

Capaciteitsmarkt
Een ander centraal thema is de zogeheten capaciteitsmarkt, oftewel een capaciteitsremuneratiemechanisme (crm) waarbij marktpartijen een vergoeding ontvangen voor het beschikbaar houden van regelbaar vermogen, ongeacht of dat vermogen daadwerkelijk wordt ingezet. Kleiburg legt uit waarom dat ook voor batterijen relevant is. ‘Het is een markt waarbij een vergoeding wordt gegeven op basis van beschikbaarheid. Als de baseload – het constante basisvermogen in het stroomnet – wegvalt, kunnen we straks in de problemen komen. Via een verzekeringspremie, wat een crm uiteindelijk is, haal je een incentive om je batterijen straks beschikbaar te houden, ook in een periode dat er weinig vraag is.’

Jaeger pleitte er tijdens het debat nadrukkelijk voor dat energieopslag volwaardig kan meedoen aan een crm. ‘We moeten bij de capaciteitsmarkt niet alleen kijken naar gasgestookte centrales, maar naar álle vormen van opslag. We bouwen overal enorme hoeveelheden opslagcapaciteit. Maar als je die niet op verschillende markten inzet, moet je veel meer materiaal neerzetten, gebruik je veel meer ruimte, en maak je de businesscase alleen maar duurder.’

Holland Solar en Energy Storage NL lobbyen gezamenlijk voor een Nederlandse capaciteitsmarkt waarin energieopslagsystemen een volwaardige positie krijgen, met een zogenaamde deratingsfactor – een correctiefactor die aangeeft hoeveel uur bijvoorbeeld een batterij daadwerkelijk als regelbaar vermogen beschikbaar moet zijn.

SDE++ verlengd
Het regeerprogramma bevat een duidelijk signaal richting de sector: de Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) wordt verlengd tot 2032. Daarvoor trekt het kabinet jaarlijks 8 miljard euro uit. Jaeger is positief over de continuïteit, maar wijst er tegelijkertijd op dat contracts for differences – zogenaamde tweerichtingscontracten – zo snel mogelijk geïmplementeerd moeten worden.

‘De invoering is belangrijk, omdat we in goede jaren weliswaar geen subsidie nodig hebben, maar tegelijkertijd zijn we nu door het grote aantal uren met negatieve stroomprijzen afhankelijk van elke euro subsidie die via de SDE++ uitgekeerd wordt. Is de marktprijs lager, dan betaalt de overheid het verschil bij; is de marktprijs hoger, dan betaalt de producent terug. ‘Dat is een eerlijk bedrag waarop je het correct kunt draaien.’

Uitgestelde levering
Een relatief nieuw instrument dat nog in ontwikkeling is, maar nu al op draagvlak kan rekenen, is de mogelijkheid tot uitgestelde levering van hernieuwbare energie via een batterij. Daarbij levert een wind- of zonnepark niet direct terug aan het net, maar wordt de opgewekte stroom eerst opgeslagen en later op een gunstiger moment geïnjecteerd.

Jaeger legt de technische achtergrond uit: ‘In plaats van dat je de SDE-subsidie krijgt op de uren dat je direct aan het net teruglevert, krijg je die op het moment dat je vanuit de batterij teruglevert. Het ministerie heeft dit in beginsel al besloten, maar het is nog niet exact duidelijk wanneer het definitieve groene licht komt.’

Normering warmtepomp
Een andere maatregel die terugkomt in het kabinet-Jetten, is de normering van de – hybride – warmtepomp. Piessens hoopt dat er in de komende maanden – als de normering wordt uitgewerkt en duidelijk moet worden of er voor het plan een meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer is – voor eens en altijd duidelijkheid komt. ‘Installerend Nederland heeft behoefte aan stabiliteit, niet aan nieuwe beleidsomwentelingen.’

Jaeger verwoordt het scherper. ‘Ik vind het echt waanzinnig dat burgers zich met z’n allen boos maken over het einde van de salderingsregeling voor zonnepanelen, terwijl we vervolgens niet bereid zijn structureel te zeggen: u heeft als consument ook een verantwoordelijkheid om minder afhankelijk te worden van Qatar, Donald Trump of Vladimir Poetin. Warmtepompen en zonnepanelen zijn namelijk een gouden combinatie. Op het moment dat je een slimme warmtepomp toevoegt aan je bestaande zonnepaneelinstallatie, ga je van 30 naar 50 procent eigenverbruik. Dat betekent 20 procent extra gratis stroom om je eigen huis te verwarmen.’

Eigen verhaal
Piessens sluit het debat af met een oproep aan de sector om zijn eigen verhaal te vertellen, onafhankelijk van de politieke waan van de dag. ‘We moeten als sector een beetje af van de Haagse cultuur van naar links en naar rechts zwaaien. We moeten ons eigen, stabiele verhaal hebben.’

Kleiburg pleit boven alles voor langetermijnzekerheid. ‘Met een heldere strategie voor energieopslag – dat is voor mij de belangrijkste boodschap.’ Jaeger vat de brede stemming in de zaal wellicht het beste samen: ‘We hopen dat het met dit nieuwe kabinet weer de goede kant op gaat en dat de energietransitie geen nieuwe vertraging meer te verduren krijgt. Want hoe langer het duurt om de energietransitie af te ronden, hoe ingewikkelder en duurder het wordt.’