Wachtrij stroomnet groeit naar 15.000 aanvragen, oplossing stikstofproblematiek in zicht

Dat meldt staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groene Groei in een uitgebreide brief aan de Tweede Kamer waarin hij een update geeft over het meersporenplan van het nieuwe kabinet in de strijd tegen netcongestie. Het beter benutten van het stroomnet krijgt volgens de staatssecretaris prioriteit en hij denkt dat een doorbraak in de stikstofproblematiek op komst is. De uitstoot van stikstof staat momenteel nog altijd met grote regelmaat de realisatie van nieuwe netinfrastructuur in de weg.

Wachtrij gegroeid
De 15.000 bedrijven en maatschappelijke instellingen op de wachtlijst zijn in afwachting van een nieuwe of uitbreiding van de netaansluiting. Ook de wachtrij voor invoeding is toegenomen. Bij TenneT is daarentegen sprake van een afname tot 211 aanvragers voor het landelijk hoogspanningsnet. Deze daling komt onder andere door het opschonen van de wachtrij.

‘De gevolgen van netcongestie worden breed gevoeld in de samenleving en de economie’, schrijft De Bat in zijn brief aan de Tweede Kamer. ‘Bedrijven en maatschappelijke instellingen voor onder meer zorg en onderwijs lopen aan tegen oplopende wachtrijen voor een nieuwe of zwaardere aansluiting.’

De staatssecretaris benadrukt dat het kabinet niet bij nul begint, maar voortbouwt op het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN), de Versnellingsaanpak realisatie elektriciteitsinfrastructuur en het Aansluitoffensief netcongestie.

Flexibele contracten
Ondanks de nodige successen met alternatieve transportrechten – zo is er inmiddels bijna 100 keer meer vermogen gecontracteerd met een capaciteitsbeperkingscontract voor afname dan een jaar eerder – gaat de uitrol volgens De Bat niet snel genoeg. ‘De netbeheerders hebben inmiddels verbeterplannen ingediend bij de toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM) waarin ze aangeven wanneer ze de implementatie van congestiemaatregelen gereed hebben, hoe ze tot beter netinzicht komen en hoe de afstemming tussen de verschillende netbeheerders verbeterd wordt’, aldus de staatssecretaris.

Het kabinet gaat gesprekken voeren met 50 grote elektriciteitsverbruikers met kansrijk potentieel voor flexibiliteit. Het streven is om tot flexafspraken te komen tussen deze individuele bedrijven en netbeheerders. Begin mei wordt de Flex-e subsidieregeling opnieuw opengesteld met een verruimde doelgroep. Het kabinet verkent verder de mogelijkheden om deze regeling ook na 2026 te continueren en verbreden, zodat ook grotere industriële bedrijven hier gebruik van kunnen maken.

Tarieven aangepast
Verder zijn sinds 1 januari 2025 de tijdsafhankelijke nettarieven voor TenneT-klanten op het hoogspanningsnet van kracht. Uit een analyse van TenneT over de eerste helft van 2025 blijkt dat de gemiddelde maandelijkse piekbelasting van verbruikers op piekmomenten met 7,1 procent is afgenomen.

Voor grootverbruikers bij regionale netbeheerders is onlangs het codewijzigingsvoorstel bij de ACM ingediend. De verwachting is dat deze tijdsafhankelijke tarieven in 2028 in werking treden voor ruim 70.000 netgebruikers. Netbeheerders verwachten dat met de invoering tot 5,2 procent vraagverschuiving uit de piek mogelijk is.

Ook voor kleinverbruikers worden tijdsafhankelijke nettarieven voorbereid. De netbeheerders werken aan een codewijzigingsvoorstel waarin een nieuw tariefstelsel met 4 verschillende prijsniveaus in 5 tijdsblokken wordt vormgegeven. De staatssecretaris meldt dat dit voorstel naar verwachting eind april naar de ACM wordt verzonden. De voorbereidingen worden eind 2028 afgerond met het oog op invoering per 1 januari 2029.

Zwaarder belasten
Door het stroomnet zwaarder te belasten kan er meer elektriciteit door dezelfde infrastructuur worden getransporteerd. Dit is echter niet overal mogelijk en kan leiden tot meer risico op overbelasting. Onderzoeksbureau DNV heeft in opdracht van de ACM en het ministerie van Klimaat en Groene Groei onderzocht wat de huidige belasting is van het net.

Volgens DNV is gemiddeld 60 procent van het hoogspanningsnet van TenneT beschikbaar voor netgebruikers. De overige 40 procent is de storingsreserve die volgens de wet beschikbaar moet zijn om stroom om te leiden tijdens storingen en onderhoud. Op piekmomenten wordt nu ongeveer 53 procent gebruikt, wat dicht tegen de beschikbare 60 procent aan zit. Buiten de piek is er meer ruimte, omdat de belasting dan gemiddeld 30 procent is.

30 procent extra ruimte
DNV stelt dat het zwaarder belasten van het hoogspanningsnet van de landelijke netbeheerder in theorie circa 30 procent extra ruimte kan opleveren voor netgebruikers. In de netten van de regionale netbeheerders is dit eveneens maximaal 30 procent. Vanwege technische beperkingen en lokale omstandigheden is dit theoretische potentieel niet volledig te realiseren.

Netbeheerders ondernemen volgens de onderzoekers al stappen rondom zwaarder belasten. Zo staan bijna alle netbeheerders voor bepaalde netcomponenten een hogere belasting toe dan de stroomlimiet van de fabrikant. Ook stellen alle netbeheerders de stroomlimieten vaak bij aan de hand van voorspelbare gebruikspatronen en temperaturen zoals dag en nacht, en zomer en winter.

Elektromagnetische interferentie
De belangrijkste belemmering voor het realiseren van het potentieel is volgens DNV de huidige werkwijze rondom de elektromagnetische invloed op omliggende infrastructuur. Door het zwaarder belasten gaat er meer stroom door een kabel, waardoor het magnetische veld groter wordt. Dit kan invloed hebben op apparaten in de omgeving, bijvoorbeeld de spoorsystemen van ProRail of buisleidingen onder de grond.

TenneT heeft onlangs de limieten van 113 netschakels verhoogd wat tientallen megawatt heeft opgeleverd, maar loopt bij deze en circa 500 soortgelijke situaties tegen mogelijke grenswaarden op het gebied van elektromagnetische compatibiliteit (emc) aan. Het onderzoeken van het mogelijke effect en eventuele mitigerende maatregelen kan op dit moment jaren in beslag nemen. TenneT en ProRail werken daarom, met nauwe betrokkenheid van het ministerie van Klimaat en Groene Groei, een versnelde en pragmatischere methodiek uit.

Woningbouw prioriteit
De nieuwe werkwijze voor het aanvragen van transportcapaciteit waarbij het prioriteringskader wordt gebruikt wordt stapsgewijs ingevoerd. Vanaf 1 juli maken alleen nog prioritaire partijen, groot- en kleinverbruikers, aanspraak op gereserveerde ruimte. Vanaf 1 oktober wordt het mogelijk voor woningbouw en onderwijsinstellingen om eerder transportcapaciteit en prioriteit aan te vragen voor toekomstige projecten tot 10 jaar vooruit.

Per 1 januari 2027 treedt de nieuwe werkwijze volledig in werking. Dit betekent dat ook niet-prioritaire partijen aanspraak kunnen maken op eventueel resterende transportcapaciteit. ‘Netbeheerders zijn druk met doorrekenen waar nog welke ruimte beschikbaar is, zodat dit ook inzichtelijk wordt’, duidt De Bat. Netbeheerders geven aan dat het helaas voor zal komen dat op plekken de gereserveerde transportcapaciteit beperkt is en op sommige plekken mogelijk op.

Crisiswet aangekondigd
In het Coalitieakkoord kondigde het kabinet een Crisiswet netcongestie aan. De Bat geeft hier invulling aan met het wetgevingsprogramma Stroomlijnen energieprojecten. Door wet- en regelgeving in meerdere tranches aan te passen, wordt voorkomen dat snel op te pakken maatregelen moeten wachten op maatregelen die meer uitwerkingstijd vergen.

De eerste tranche maatregelen gaat in april in consultatie als onderdeel van de Vereenvoudigingswet. In deze tranche zit een maatregel die het Rijk en provincies een wettelijke basis geeft om leges te kunnen heffen waarmee met de projectprocedure gemoeide ambtelijke kosten worden vergoed. Na advies van de Raad van State zal het wetsvoorstel in het najaar aan de Tweede Kamer worden aangeboden.

Binnen het wetgevingsprogramma wordt ook een verkenning gestart naar mogelijke projectspecifieke maatregelen, gericht op extra versnelling van de procedures voor een specifieke groep netcongestieverlichtende projecten. Voor de zomer zal De Bat de Tweede Kamer informeren over het resultaat van deze verkenningen en de vervolgstappen.

Stikstof opgelost
Het voorstel van de Europese Commissie voor een European Grids Package biedt volgens De Bat voor elektriciteitsprojecten uitzicht op een einde aan het stikstofslot, die aanleg van netinfrastructuur momenteel met 3 tot 12 maanden vertraagt. ‘Door het voorstel zouden de gevolgen van stikstofdeposities door de aanleg van elektriciteitsinfrastructuur niet mee hoeven te worden genomen in een beoordeling van natuureffecten’, duidt De Bat.

Het kabinet zet, gesteund door een motie van het Tweede Kamerlid Felix Klos (D66), in op spoedige onderhandelingen en werkt vooruitlopend op een akkoord aan de implementatie van deze wetgeving. Ook zet De Bat er in de onderhandelingen in Brussel op in dat deze oplossing ook voor alle typen hernieuwbare-energieprojecten gaan gelden, zoals waterstof.

Als de onderhandelingen voorspoedig verlopen, kunnen vanaf begin 2028 alle elektriciteits-infrastructuurprojecten gebruikmaken van deze oplossing voor stikstof’, duidt De Bat. Het kabinet heeft eerder een verkenning gedaan naar een mogelijke nationale route, maar die bleek dusdanig complex dat deze niet of nauwelijks praktisch uitvoerbaar is. De Bat: ‘Daarom richt het kabinet zich nu volledig op het onderhandelingstraject van het Europese Grids Package om de vertraging van de aanleg van energie-infrastructuur weg te nemen.’

Regio onder druk
Voor de regio Flevopolder-Gelderland-Utrecht is het kabinet een gezamenlijke crisisaanpak met medeoverheden en netbeheerders gestart. ‘Hier halen we alles uit de kast om een volledige aansluitstop in deze regio te voorkomen’, aldus de staatssecretaris. ‘Lessen die daar worden geleerd zullen ook worden ingezet in andere delen van het land.’

Staatssecretaris De Bat meldt tot slot de nieuwste voortgangsrapportage mede als nulmeting van de huidige situatie op het stroomnet te zien, om de verwachte positieve impact van het beleid van dit kabinet – waaronder de uitvoering van het Aansluitoffensief – in de komende maanden en jaren tegen af te zetten.