Waakhond waarschuwt voor stijgende energierekening kwetsbare huishoudens

De prijs van aardgas op de groothandelsmarkt TTF is de afgelopen maand gestegen van circa 30 euro per megawattuur voor de oorlog naar een piek van 74 euro per megawattuur op 19 maart. Nu ligt de prijs op 44 euro per megawattuur, blijkt uit de Energiemonitor van de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De geopolitieke situatie maakt de prijzen zeer volatiel. Sinds de aankondiging van het staakt het vuren in het Midden-Oosten zijn de gasprijzen op de groothandelsmarkt gedaald, al ligt de prijs nog ruim boven de vooroorlogse situatie.

400 euro duurder
Een gemiddeld huishouden met een verbruik van 800 kubieke meter gas en 2.550 kilowattuur elektriciteit betaalt bij het afsluiten van een jaarcontract in april bijna 400 euro per jaar meer dan de maand daarvoor. Het prijsplafond in 2023 was 1,45 euro per kubieke meter. Gecorrigeerd voor inflatie komt dat neer op ongeveer 1,59 euro.

De prijzen voor variabele contracten zijn de afgelopen maand nog ongeveer gelijk gebleven. Dit komt volgens de toezichthouder doordat prijsstijgingen langzamer doorwerken naar variabele contracten en leveranciers prijswijzigingen van lopende variabele contracten minimaal 30 dagen van tevoren aan moeten kondigen. De ACM verwacht dat de tarieven van variabele contracten die tussentijds gewijzigd mogen worden de komende maand daarom wel zullen stijgen.

Contracttypes verdeeld
Van alle huishoudens in Nederland heeft 33 procent een contract met een initiële looptijd van langer dan 1 jaar, 21 procent heeft een vast contract met een initiële looptijd van 1 jaar, 39 procent heeft een variabel contract en 7 procent heeft een dynamisch contract. Of en wanneer huishoudens de stijgende prijzen merken in hun portemonnee hangt af van het type contract, de eventuele resterende looptijd van het contract en de internationale ontwikkelingen die de hoge prijzen veroorzaken.

Zonnepanelen
De toezichthouder benadrukt dat energie besparen, bijvoorbeeld door woningisolatie en investeren in verduurzaming en eigen opwek van zonnepanelen, helpt om de energierekening te verlagen en minder gevoelig te zijn voor prijsstijgingen.

Huishoudens in Nederland zijn sinds de energiecrisis in 2022 en 2023 gemiddeld ongeveer een derde minder aardgas gaan gebruiken. Het gemiddelde elektriciteitsverbruik is in die periode ongeveer gelijk gebleven.

Kwetsbare huishoudens
Een verdere besparing is volgens de waakhond echter niet voor alle huishoudens mogelijk, dat geldt met name voor de korte termijn. De betaalbaarheid van energie voor kwetsbare huishoudens staat al langere tijd onder druk. De situatie in het Midden-Oosten verergert dit. Daarom is het verstandig dat het kabinet start met de voorbereiding van gerichte maatregelen om te voorkomen dat kwetsbare huishoudens door hoge energieprijzen in de problemen komen.

‘Uit de Energiemonitor van de ACM blijkt dat de prijzen voor gas en elektriciteit de afgelopen maand zijn gestegen’, licht Manon Leijten, bestuurslid van de ACM, toe. ‘De groep die nu direct geraakt wordt door hoge prijzen van zijn energiecontract is nog relatief klein. Maar we weten niet hoe het conflict in het Midden-Oosten zich zal ontwikkelen en wat de prijzen de komende maanden gaan doen. De gestegen energieprijzen zorgen nu al voor veel onzekerheid en ongerustheid. Daarom is het goed dat het kabinet kijkt welke gerichte maatregelen er genomen kunnen worden om te voorkomen dat kwetsbare huishoudens dieper onder de armoedegrens zakken.’

Nieuwe monitor brandstofprijzen
Vanwege de onrust op de energiemarkt heeft de ACM tot slot besloten de monitoring uit te breiden met een monitor van de brandstofprijzen die huishoudens en bedrijven betalen aan de pomp. De ACM houdt hiermee de marktontwikkelingen in de brandstofketen in de gaten en kijkt daarbij naar retailprijzen en inkoopprijzen. De ACM verwacht binnen 3 tot 4 weken de eerste bevindingen te kunnen publiceren.