EIA voor batterijen aanpassen met oog op netcongestie? ‘Markt heeft probleem al grotendeels ondervangen’

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) overweegt het invoeren van netcongestie-gerelateerde voorwaarden in de EIA, onder meer voor energiebalanceringsprojecten met energieopslagsystemen, gericht op het beperken van laadsnelheid en -vermogen.
‘We willen meer flexibiliteit in ons energiesysteem. Hoe zorgen we dat dit netcongestie niet verergert? Dat is een groeiend aandachtspunt, bijvoorbeeld ook in de evaluatie van de subsidieregeling Flex-e door RVO en het ministerie van Klimaat en Groene Groei. Deze regeling stimuleert flexibeler elektriciteitsverbruik door bedrijven met een aansluiting van minimaal 100 kilowatt, onder andere door de implementatie van batterijen.’

Niemand wil dat batterijen het net massaal gaan belasten tijdens de pieken...
‘Dat geldt tevens voor warmtepompen en laadpalen van elektrische voertuigen. Netcongestie is een serieus probleem, voor de overheid, netbeheerders, bedrijven, iedereen. Nieuwe voorwaarden voor batterijprojecten die via de EIA worden ondersteund liggen dus voor de hand. Maar het probleem van netcongestie is lastig te controleren op dat niveau. En nuance is noodzaak.’

In welke zin?
‘Veel inzet van vermogen wordt al op day-aheadbasis bepaald. Producenten, van wind- en zonne-energie bijvoorbeeld, leggen zich een dag van tevoren vast op hoeveel ze leveren, en afnemers op hoeveel ze afnemen. Stel dat het op de dag zelf opeens mistig is of de wind niet zo hard waait als voorspeld, dan wordt bijgestuurd op de intraday- en of onbalansmarkt. Omdat de intradaymarkt tot ongeveer 5 minuten voor levering loopt, is het regelvermogen van TenneT – doorgaans aangeduid als “de onbalansmarkt” – de enige markt die zorgt voor realtime correcties via flexibel vermogen, onder meer met batterijen. Wanneer batterijen op day-aheadbasis worden gevraagd niet in te voeden omdat veel wind- en zonne-energie wordt verwacht, kunnen ze op de dag zelf niet bijspringen wanneer er minder wind of zon is dan verwacht. Een gemiste kans dus.’

De onbalansmarkt houdt geen rekening met de lokale situatie van het net; batterijen kunnen netcongestie versterken…
‘Het punt is dat ongeveer 85 procent van de tijd dat wordt gereageerd op prijsprikkels op de energiemarkten ook het lokale net wordt geholpen. Dat is de reden dat de meeste congestiemanagementcontracten beperkt zijn tot maximaal 15 procent afroepen. Natuurlijk wil je voorkomen dat batterijen congestie verergeren. Het is dus begrijpelijk als in de EIA capaciteitsbeperkende voorwaarden worden opgenomen, zoals nu wordt gesuggereerd. Tegelijkertijd staan in het rapport van RVO enkele mogelijkheden die kant noch wal raken, zoals beperking van de C-factor. Een batterij van 1 megawatt kan 1 megawatt laden en ontladen, ongeacht of die 1, 2 of 4 megawattuur inhoud heeft. Eventuele netcongestieverergering schuilt in het vermogen, niet in de capaciteit. En aan de andere kant: een batterij zal altijd met de markten meebewegen, bijvoorbeeld laden bij een overaanbod van zon en ontladen tijdens de avondpiek, als er veel vraag is.’

Altijd?
‘Het kan natuurlijk voorkomen dat op Sinterklaasavond de wind onverwacht veel harder waait op de Noordzee en batterijen lokaal stroom gaan afnemen om onbalans op het landelijke net te voorkomen, terwijl de warmtepompen volop draaien en elektrische auto’s staan te laden. Dat is mogelijk. Maar dat los je niet op met subsidievoorwaarden voor batterijen. Er is iets anders nodig.’

Zoals?
‘Een reeds beproefde manier om congestieverergering te voorkomen, is het capaciteitsbeperkende contract (cbs). Dit verplicht batterijen of andere flexibele gebruikers, ook al op dag-vooruitbasis, tijdelijk tot minder teruglevering of afname om lokale netcongestie te verminderen. Ook congestiedienstcontracten (csc), waarbij flexibiliteit wordt ingezet om het net actief te ondersteunen, komen op in Nederland. Door toenemende negatieve energieprijzen wordt er inmiddels al veel zon uit de markt gehaald op de day-ahead, wat onbalans en congestie voorkomt. Bovendien zorgen de huidige transporttarieven voor een netvriendelijke inzet van batterijen.’

Die schieten door het dak…
Om op meerdere energiemarkten te acteren – revenu stacking - is een 1/4C-batterij vaak onontbeerlijk; een opslagsysteem dat zijn maximale vermogen ongeveer 4 uur kan leveren of opnemen. Voor deelname aan intraday en onbalans zie je nu vooral nog 1/2C-batterijen, die veel sneller vol of leeg zijn. De sterk gestegen netkosten zetten de businesscase van batterijen onder druk, waardoor in veel projecten een afweging wordt gemaakt tussen capaciteit en snelheid. Momenteel laden veel 1/2C-batterijen daarom als een 1/4C, op half vermogen dus, terwijl ze ontladen als een 1/2C – op vol vermogen. Hiermee besparen ze dan 50 procent op hun kW-contract én kW-max, en is hun impact op het net beperkter.’

Onder de streep?
‘De energiemarkten doen hun werk, zorgen voor leveringszekerheid, liquiditeit en – dankzij netbalancering door TenneT en inspanningen van de regionale netbeheerders – minder netcongestie. De cbc’s en csc’s van netbeheerders maken ook al heel veel mogelijk, tegen een prima vergoeding voor marktpartijen. Het beeld dat de afgelopen tijd is ontstaan en tussen de oren van de overheid en netbeheerders is gaan zitten – dat er een reëel en groot gevaar is dat batterijen significant gaan bijdragen aan netcongestie – klopt niet. De markt heeft dit mogelijke probleem, ook door die hoge transportkosten, feitelijk al grotendeels ondervangen. Ik snap de intentie om hier wat aan te doen, bijvoorbeeld via aanpassing van de EIA, maar het voelt wat als mosterd na de maaltijd.’