Netcongestie in Vlaanderen: Lerend Netwerk Collectief Energiebeheer Bedrijventerreinen van start

Marc Vermeeren is International Project Manager bij het Vlaamse innovatiecluster van kennisinstellingen en bedrijven Flux50. Daar richt hij zich onder andere op Europese innovatieprojecten. Een actueel voorbeeld is GEMS - Green Energy Management Systems. Dit focust op het slimmer organiseren van energiegebruik op bedrijventerreinen via digitale energiemanagementsystemen, om lokale hernieuwbare energie beter te benutten en netcongestie te verminderen.

Botsen
Wie aan netcongestie denkt, denkt al snel aan Nederland, aldus Vermeeren. ‘De wachtrij van bedrijven die een aansluiting op het net willen of de bestaande willen verzwaren, is er enorm, waardoor verdere groei en verduurzaming in het geding komt. Maar ook Vlaamse bedrijven botsen steeds vaker op de limieten van het elektriciteitsnet. Via het GEMS-project volgt Flux50 graag de ervaring die Nederland opdoet rond oplossingen van netcongestie.’

Duizenden
Vorig jaar werd in België, waar ongeveer 80 terawattuur elektriciteit door het stroomnet werd getransporteerd, een duizendtal aanvragen voor aansluiting geblokkeerd – met name door de regionale distributienetbeheerders maar ook door de hoogspanningsnetbeheerder Elia. Dat betrof allereerst datacenters. Daarna kwamen grote standalone energieopslagsystemen. De derde categorie betrof bedrijven die al een aansluiting hadden, een batterij wilden bijplaatsen en om uitbreiding vroegen.

Meer beweging
Vermeeren: ‘Netbeheerders lijken wat terughoudend ten aanzien van netbelasting door dit soort systemen. Maar we zien dit jaar weer meer beweging ontstaan door aanpassing van het regulatoire kader. Door het principe first come, first served kan toewijzing van een groot transportvolume aan een datacenter dat toevallig hoog op de lijst staat ten koste gaan van de rest. Dat beginsel wordt verlaten.’

Daarnaast wijst hij op de invoering van fallback-flexcontracten, waarbij netgebruikers hun elektriciteitsafname of -injectie tijdelijk aanpassen bij dreigende overbelasting van het net.

Geen stroom
Wat is de staat van netcongestie in België? Operationele congestie komt niet vaak voor, zo begint Vermeeren. Maar de grenzen van aansluitcapaciteit komen op steeds meer plekken wel in zicht, bijvoorbeeld op bedrijventerreinen. Dat heeft consequenties. Er zijn ondernemers die machineparken hebben uitgebreid, daar flink in hebben geïnvesteerd, en vervolgens te horen krijgen dat daarvoor geen aansluiting beschikbaar is. Zelfs nieuwe bedrijven wordt soms een aansluiting geweigerd. ‘Wij zien in dat verband heel veel in een gezamenlijke aanpak op bedrijventerreinen voor het efficiënter delen van de beschikbare capaciteit. In dat kader starten we 12 mei met het Lerend Netwerk: Collectief Energiebeheer Bedrijventerreinen 2026.’

Interactie
Binnen lerende netwerken, gesubsidieerd door het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen (VLAIO), delen bedrijven, kennisinstellingen en overheden specifieke kennis en ervaringen, bijvoorbeeld over digitalisering of de maakindustrie. Dat is dan ook de eerste insteek van het Lerend Netwerk Collectief Energiebeheer Bedrijventerreinen. Experts en deelnemende ondernemingen komen bijeen in 4 sessies van een halve dag. Daar wordt middels presentaties en interactie inzicht geboden in de werking van het energiesysteem, de impact van netcongestie en gezamenlijke energieoplossingen, zoals energiedelen, energiehubs en gedeelde infrastructuur. Daarnaast worden handvatten geboden voor daadwerkelijke implementatie.

Onherroepelijk
In hoeverre wordt collectief energiebeheer al in de praktijk gebracht op bedrijventerreinen in Vlaanderen? Wat betreft energiehubs – lokale systemen waar opwek, opslag en verbruik slim op elkaar worden afgestemd en gezamenlijk worden aangestuurd in combinatie met een groepstransportovereenkomst (gto) met de netbeheerder – wordt met interesse gekeken naar wat er in Nederland gebeurt, vertelt Vermeeren. Binnen de Vlaamse regelgeving is dit nog niet mogelijk, maar ze gaan er onherroepelijk komen.

Energiedelen
Vermeeren: ‘Inmiddels is het tevens mogelijk om energiegemeenschappen op te zetten. Die komen echter moeilijk van de grond door technische, economische en organisatorische drempels. Het elektriciteitsnet staat op veel plaatsen al onder druk, waardoor energiedelen beperkt of complex wordt. De businesscase is vaak onzeker, omdat baten niet altijd opwegen tegen kosten voor coördinatie, meting en administratie. Een andere vorm van collectiviteit betreft de fallback-flexcontracten. Als een nieuw bedrijf bijvoorbeeld een aansluiting van 10 megawatt aanvraagt en de ruimte daarvoor ontbreekt, kan de netbeheerder andere bedrijven in de buurt vragen of zij flexibiliteit kunnen leveren. Dat wordt mogelijk gemaakt.’

Rode kaarten
Netcongestie in België is geenszins vergelijkbaar met de situatie in Nederland, benadrukt Vermeeren. De alarmbellen gaan nog niet heel luid af. Maar het thema leeft de laatste maanden sterk. Er worden bottom-up heel wat mogelijke oplossingen gesuggereerd, die meer en meer een luisterend oor vinden bij de netbeheerders en regulatoren.

Vermeeren: ‘Maar dat het probleem steeds groter gaat worden is evident. Daar moet dus ten minste op worden voorbereid, door marktpartijen in de energiesector en bedrijven. Vandaar onze informatiesessies. Daarnaast begeleiden we bovendien geïnteresseerde bedrijven in het opzetten van zo’n collectieve aanpak, in de vorm van groepscoaching op maat. Zo starten binnenkort 8 bedrijven op het Leuvense bedrijventerrein Haasrode met een pilot in gezamenlijk energiebeheer. Welke vorm die uiteindelijk gaat krijgen staat nog niet vast, maar het is een mooie volgende stap.’