Grid-forming omvormers: ‘Versnellen is noodzaak, overheden en netbeheerders moeten in actie komen’

‘Het gaat niet snel genoeg. De ontwikkeling van regelgeving en marktmechanismen loopt achter op wat nodig is in deze fase van de energietransitie. Dat moet veranderen.’

Veerkracht
Evert Bende is natuurkundige van huis uit. Na zijn afstuderen werkte hij onder andere bij een energieleverancier en een IT-bedrijf. In 2007 belandde hij in de solar; bij TNO waar hij zich focuste op R&D aangaande zonnecellen en zonnepanelen. Inmiddels is hij alweer 5 jaar zelfstandig consultant op het gebied van energie – voornamelijk pv en batterijen – voor bedrijven. Hoe kijkt hij vanuit zijn expertise naar de energietransitie en de stabiliteit van het stroomnet?

‘Het is duidelijk wat er aan de hand is’, aldus Bende. ‘De energietransitie is in volle gang. Er komt steeds meer groene stroom op het net. In veel landen is het aandeel al zeer hoog. Nederland is een van de koplopers, in 2024 behoorden we samen met Denemarken, Duitsland en Ierland tot de top 4. Dat jaar was 62 procent van het geïnstalleerd vermogen wind en zon. Vorig jaar was dat al 67 procent, en het wordt naar het einde van dit decennium toe zo’n 80 procent. Het probleem is echter dat daarmee ook het elektriciteitsnet aan veerkracht moet inleveren.’

Zware assen
De netstabiliteit wordt traditioneel gegarandeerd door fossiele-energiecentrales, vroeger in Nederland zo’n 20 tot 25. Die grote generatoren zorgen voor een frequentie van 50 hertz. Doet zich een calamiteit voor, bijvoorbeeld een kortsluiting op het net waardoor er een schok door het net gaat, dan liggen de zware turbines die op 3.000 toeren draaien niet zomaar stil. Ze hebben een enorme massa, zijn zeer inert en draaien dus door, waarmee de netfrequentie niet direct in het geding komt.

2 seconden
Dit fenomeen wordt kwantitatief vastgelegd in de inertia-parameter. Het European Network of Transmission System Operators for Electricity (ENTSO-E), de organisatie van transmissiesysteembeheerders (tso’s, red. hoogspanningsnetbeheerders) in Europa, beveelt aan dat deze groter dan 2 seconden moet zijn, vertelt Bende. Daar wordt echter nu al 17 procent van de tijd niet meer aan voldaan. Dat komt omdat de opwek van deze traditionele generatoren steeds meer wordt verdrongen door decentrale duurzame energiebronnen. In hoeverre is dat problematisch?

Robuust
Bende: ‘Allereerst, er is geen sprake van incidenten wanneer die inertie niet voldoende is, dan gebeurt er natuurlijk niets. Duidelijk is echter wel dat met het vorderen van de energietransitie netstabiliteit steeds meer onder druk komt te staan. We willen resilience; een robuust net dat tegen een stootje kan. Dat betekent dus dat er oplossingen moeten komen. TenneT erkent dat ook, en onderzoekt momenteel de mogelijkheid van synchronous condensers. Dat zijn centrales die geen energie opwekken, maar wel voor inertie zorgen. De hoogspanningsnetbeheerder wil dat die vanaf 2027 gaan draaien. Tegelijkertijd wordt gekeken naar grid-forming omvormers die kunnen gaan bijdragen aan het bewaken van de netstabiliteit.’

Lees het volledige artikel hieronder in de mei 2026-editie van Solar & Storage Magazine.