Het dilemma | Nederlands capaciteitsmechanisme, goed of slecht idee?

Er komt een Nederlands capaciteitsmechanisme voor de leveringszekerheid van stroom….
‘Het besluit moet nog genomen worden in Den Haag. Het ziet er echter naar uit dat het ervan gaat komen. Daar is in principe ook weinig op tegen. Waar het wel om gaat: hoe gaat dat er straks dan exact uitzien? Je kunt zo’n markt zo klein of groot, onbelangrijk of belangrijk maken als je wilt. Daar zit de crux.’

Er is weinig op tegen, of is het noodzakelijk?
‘Als vertegenwoordigers van de pv-, wind- en batterijensector denken we dat het goed is als er een capaciteitsmechanisme wordt ingevoerd, maar wel als laatste verdedigingslinie van ons energiesysteem. Iedereen moet overal en altijd van groene stroom kunnen genieten, dat is een zeer belangrijk uitgangspunt. Tegelijkertijd is het onwenselijk dat zo’n systeem marktgedreven verduurzaming en flexibilisering in de weg gaat zitten, want dan maken we onze energietransitie nodeloos duurder.’

Dat kan?
‘Ja met de juiste afwegingen kan dat. Hoe groot wordt die capaciteitsmarkt ten opzichte van de normale markt? Hoe schever die verhouding ten faveure van de eerste, hoe vaker deze noodvoorziening zal worden vrijgegeven. En hoe meer dat gebeurt, hoe minder de noodzaak wordt gevoeld om het verbruik slim in te richten, bijvoorbeeld door vrachtwagens te laden als de zon schijnt of warmtepompen slim aan te sturen. Hetzelfde geldt voor invoeding. Heb je bijvoorbeeld een batterij bij een zonnepark maar mag jij niet meedoen aan de capaciteitsmarkt, maar de concurrent even verderop wel, dan ontstaat een scheve markt waarin investeringen in energieopslag en flexibiliteit minder aantrekkelijk worden.’

Het is zoeken naar de juiste balans’
‘Daar pleiten wij voor. Ja, je wilt erop kunnen vertrouwen dat er stroom uit je stopcontact komt. Een capaciteitsmarkt is wat dat betreft een prima laatste verzekering. Daar wordt echter wel iedere maand zwaar voor betaald, terwijl de kans dat je die gereserveerde capaciteit nodig hebt verkleind kan worden. Ook vanuit het perspectief van maatschappelijke kosten moeten we daarom bovenal doorgaan met het flexibiliseren van ons energiesysteem. Daar zit de veel grotere uitdaging.’

Er liggen feitelijk nog 2 opties op tafel: een reserve achter de hand houden met bestaande centrales en een open markt voor aanbieders van beschikbare noodstroom…
‘De eerste is geen logische optie. Laten we heel eerlijk zijn, er is geen enkele technische reden dat een batterij of flexibele afnemer die gewenste dienst niet ook kan leveren. Waarom zou je dan automatisch willen terugvallen op fossiel? Bovendien betekent een open energiemarkt ook dat iedereen die capaciteit beschikbaar kan en wil stellen voor een capaciteitsmarkt daar ook de gelegenheid voor zou moeten krijgen. Vervolgens moet er gewoon een bieding plaatsvinden waarbij onder andere geconcurreerd wordt op prijs. Een capaciteitsmarkt moet dus wat ons betreft per definitie techniekneutraal worden ingericht, uiteraard wel met duidelijke voorwaarden om het doel van de capaciteitsmarkt te bereiken.’

Welke voorwaarden?
‘Neem batterijen. Sommige typen kunnen kort energie leveren, andere een langere periode. Een batterij die slechts 1 uur een minimaal vermogen kan leveren lijkt me vanzelfsprekend niet voldoen aan de vereisten om echt capaciteit achter de hand te houden. Maar hoe lang moet die dat dan wel kunnen en over welke capaciteit hebben we het dan? Ook over dit soort zaken moeten we het gesprek aangaan. Dat moet uiteindelijk leiden tot overwogen en heldere besluiten.’

Een Nederlands capaciteitsmechanisme brengt kansen voor jullie achterban…
‘Wel voor de energieopslagsector. En dat is heel goed. Het is van groot belang dat we het mogelijk maken dat batterijen met gestapelde businesscases optimaal benut kunnen worden in het energiesysteem. Voor onze andere achterbannen schuilt er ook een gevaar in het capaciteitsmechanisme. We willen uiteindelijk zoveel mogelijk wind en zon realiseren. Windmolens en zonnepanelen zijn niet alleen duurzaam, maar ook de goedkoopste elektriciteitsopwekkers die we hebben. Om naar een volledig groene stroomvoorziening te gaan hebben we uiteindelijk overcapaciteit nodig, wat ook minder risico’s ten aanzien van leverzekerheid betekent. Tegelijkertijd kan je zoveel overcapaciteit in het systeem bouwen als je wilt, maar je zal iets achter de hand moeten hebben. Maar let wel op. Dat gaat niet om tientallen procenten aan totaal benodigde terawattuur. Dat gaat echt om enkele procenten van de totale jaarlijkse vraag naar elektriciteit. Al met al zit daar dus wel een spanningsveld.’

Onder de streep?
‘De Nederlandse capaciteitsmarkt moet zo klein mogelijk worden gehouden. Alle technieken moeten kunnen meedoen. We hebben bovendien nog steeds een enorme klimaatopgave te realiseren, iets wat gemakkelijk wordt vergeten nu de Straat van Hormuz al weken is gesloten dankzij de bommen op Iran. Bouw dus prikkels in voor duurzaamheid, bijvoorbeeld middels een puntensysteem. Leg ook een definitief eindpunt vast. Wanneer moet ons energiesysteem volledig op groene energie draaien? Biedt ook daar duidelijkheid over en richt er het beleid op in.’