Nieuwe grondbank versnelt woningbouw en energieprojecten

Het definitieve besluit over het inrichten van de grondbank volgt begin 2027.

Urgente opgaven
Nederland staat voor grote ruimtelijke opgaven die tegelijk moeten worden gerealiseerd: woningbouw, de energietransitie, waterveiligheid, toekomstbestendige landbouw en natuur, infrastructuur en defensie. Die opgaven zijn urgent, omvangrijk en vaak locatiegebonden.

‘Denk bijvoorbeeld aan het oplossen van netcongestie ten behoeve van de ontwikkeling van economie en woningbouw’, schrijft minister Boekholt-O’Sullivan van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening in haar brief aan de Tweede Kamer.

Sneller en goedkoper
Tijdige beschikbaarheid van grond is een sleutelfactor om projecten zonder vertraging uit te voeren. ‘Met deze grondbank kunnen we in Nederland sneller initiatieven realiseren zoals het bouwen van nieuwe huizen, kazernes en ruimte geven aan bedrijven en natuur’, aldus Boekholt-O’Sullivan. ‘Door met deze nieuwe bank zelf grond te kopen, kunnen we sneller, slimmer en goedkoper de ruimte in ons land inzetten en benutten. Dat is hard nodig voor doorbraken op alle fronten.’

Ruilgrond als hefboom
De kern van de grondbank is het opbouwen van een portefeuille ruilgronden. Als agrarische bedrijven deels moeten wijken voor bijvoorbeeld energie-infrastructuur of defensieonderdelen, kan het Rijk een alternatieve locatie aanbieden. Dat versnelt de onderhandelingen aanzienlijk.

Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) beheert nu al een ruilgrondenportefeuille van ongeveer 2.000 tot 2.500 hectare, maar die is te klein en bovendien slecht gespreid over het land. De nieuwe Landelijke Integrale Grondbank (LIG, red. de voorlopige werktitel) wordt een grotere, landelijk dekkende portefeuille die de bestaande initiatieven aanvult. Naast het RVB beschikt ook het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur al over een Nationale Grondbank, die zich richt op landbouw- en natuurdoelen.

Motie als aanleiding
De plannen vloeien voort uit een motie-Gabriëls (GroenLinks-PvdA) die de Tweede Kamer in oktober 2024 aannam. Die motie stelde dat grondposities een wezenlijk onderdeel zijn van regie in de ruimtelijke ordening, en verzocht de regering een plan uit te werken voor actieve grondpolitiek via de Nationale Grondbank. Boekholt-O’Sullivan beschouwt haar brief als afhandeling van die motie.

Het doel is de grondbank gefaseerd op te zetten, met de bestaande ruilgrondenportefeuille van het RVB als startpunt. De minister werkt nog verschillende voorwaarden uit, zoals de organisatie en kaders voor aan- en verkoop van gronden, de benodigde bekostiging en de samenwerking met bestaande sectorale en provinciale grondbanken. Een definitief besluit volgt begin 2027.

Grond en netcongestie
Voor de energietransitie is de grondkwestie al langer een bottleneck. Netbeheerders lopen bij de uitbreiding van het stroomnet regelmatig vast op de beschikbaarheid en prijsstelling van grond. Eerder onderzoek in het kader van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie leidde al tot een uniforme taxatieaanpak voor grondprijzen bij hoogspanningsprojecten, wat naar verwachting een half tot 1 jaar tijdwinst oplevert. De nieuwe grondbank kan dit verder versterken door grond proactief te reserveren voor energie-infrastructuur.