Consumenten met hybride warmtepomp gebruiken 78 procent minder gas per jaar

RVO heeft samen met Netbeheer Nederland en Techniek Nederland de Installatiemonitor 3.0 gepubliceerd, een grootschalig praktijkonderzoek naar de prestaties van warmtepompen in ruim 6.000 Nederlandse woningen. Het onderzoek is uitgevoerd door adviesbureau BDH en combineert data uit slimme meters met informatie over woningen en installaties.

78 procent minder gas
Een hybride warmtepomp werkt samen met een bestaande cv-ketel: de warmtepomp levert het grootste deel van de warmte, en de ketel schakelt bij als aanvulling. Een volledig elektrische warmtepomp vervangt de cv-ketel volledig. De woningen in het onderzoek zijn gemiddeld groter dan de gemiddelde Nederlandse woning – circa 175 vierkante meter tegenover 120 vierkante meter. Verder zijn het allemaal koopwoningen en is 93 procent voorzien van zonnepanelen. De onderzoekers benadrukken daarom dat de resultaten representatief zijn voor de huidige groep warmtepompgebruikers, niet voor de totale Nederlandse woningvoorraad. Huishoudens met een hybride warmtepomp die deelnemen aan het onderzoek gebruiken gemiddeld 78 procent minder aardgas om hun woning te verwarmen.

Voor de meting van efficiëntie gebruikt het onderzoek de seizoensprestatiefactor, ofwel SCOP. Die geeft aan hoeveel kilowattuur warmte een warmtepomp gemiddeld levert per kilowattuur stroom die hij verbruikt. Een SCOP van 3,4 betekent dat de warmtepomp 3,4 keer meer warmte levert dan hij aan stroom verbruikt. Hybride warmtepompen halen volgens onderzoekers in de praktijk een gemiddelde SCOP van 3,4 voor ruimteverwarming; volledig elektrische systemen komen gemiddeld op 3,5.

Overdimensionering kost efficiëntie
De spreiding in prestaties is groot. Voor hybride warmtepompen ligt de gemiddelde dekkingsgraad voor ruimteverwarming op 78 procent. Dat wil zeggen: de warmtepomp levert gemiddeld 78 procent van de warmtevraag; de rest neemt de cv-ketel voor zijn rekening. Maar er zijn woningen met een dekkingsgraad van 95 tot 100 procent, en een substantiële groep haalt 50 procent of minder.

Een van de belangrijkste oorzaken is overdimensionering: een warmtepomp die groter is gedimensioneerd dan de werkelijke warmtevraag van de woning vereist. Circa 55 procent van de onderzochte installaties benut structureel minder dan de helft van het beschikbare vermogen. Bij overdimensionering daalt de SCOP bij hybride warmtepompen van gemiddeld 3,3 naar 2,7; bij volledig elektrische systemen van 3,8 naar 3,0. Het type afgiftesysteem speelt daarin ook een rol. Vloerverwarming, een lagetemperatuurafgiftesysteem, levert bij volledig elektrische warmtepompen een gemiddelde SCOP van 3,8; bij gewone radiatoren is dat 3,2.

Nachtverlaging werkt averechts
Ook bewonersgedrag heeft een meetbare invloed op de prestaties. In het bijzonder heeft nachtverlaging, het ’s nachts flink lager zetten van de thermostaat, een ongunstig effect op de warmtepompprestaties. Bij hybride warmtepompen daalt de gemiddelde dekkingsgraad van 86 procent zonder nachtverlaging naar 69 procent mét nachtverlaging. De SCOP stijgt weliswaar licht van 3,1 naar 3,3, doordat de warmtepomp minder draait en vaker onder gunstige omstandigheden opereert, maar de piekbelasting wordt dan overgenomen door de cv-ketel op aardgas. Dat levert volgens de onderzoekers netto een slechtere klimaatprestatie op.

Impact op het stroomnet
Veel van de onderzochte woningen hebben naast een warmtepomp ook zonnepanelen en een elektrische auto. Dat maakt het elektriciteitsgebruik complexer en zwaarder voor het stroomnet. Voor een voorbeeldwoning van 178 vierkante meter met een volledig elektrische warmtepomp bedraagt het gelijktijdige piekvermogen van de woning als geheel 2,8 kilowatt; bij een hybride warmtepomp is dat 1,7 kilowatt.

Ter vergelijking: een gemiddelde Nederlandse stroomaansluiting is ontworpen op 1,5 kilowatt. De netbelasting hangt daarmee niet alleen af van de warmtepomp zelf, maar van het totale energiesysteem van een woning.

Kwaliteit installatie telt
De kostenbesparingen zijn concreet. Voor een woning met een gasverbruik van 1.000 kubieke meter voor ruimteverwarming en 200 kubieke meter voor warm water bedragen de jaarlijkse energiekosten met een cv-ketel volgens de onderzoekers circa 1.440 euro. Met een hybride warmtepomp dalen die kosten naar circa 1.033 euro, een besparing van 407 euro per jaar. Een volledig elektrische warmtepomp bespaart 603 euro per jaar ten opzichte van de cv-ketel. In termen van uitstoot resulteert een hybride warmtepomp in een reductie van circa 998 kilogram CO2 per jaar (46 procent); een volledig elektrische warmtepomp reduceert circa 1.504 kilogram per jaar (70 procent).

De centrale conclusie van het onderzoek is dat de effectiviteit van warmtepompen niet primair door de technologie wordt bepaald, maar door de integrale toepassing in de woning. Ontwerp, dimensionering, installatie en inregeling zijn direct bepalend voor de praktijkprestaties. Een aanzienlijk deel van de prestatieverschillen is terug te voeren op factoren die beïnvloedbaar zijn, wat betekent dat betere installatiekwaliteit direct leidt tot betere resultaten.