Asbestdak met zonnepanelen: Vlaanderen deelt boetes uit, maar eist geen verwijdering

N-VA-parlementslid Andy Pieters vroeg Vlaams minister van Omgeving en Landbouw Jo Brouns (cd&v) om gedetailleerde handhavingscijfers. Hoeveel milieumisdrijven werden vastgesteld, hoeveel processen-verbaal werden opgemaakt en hoeveel dossiers zijn overgemaakt aan het parket?

Geen data beschikbaar
Het antwoord van Brouns is dat de gevraagde data simpelweg niet bestaan. ‘Het dossiersysteem van de beboetingsinstantie houdt de specifieke schending van het plaatsen van zonnepanelen op asbesthoudende daken niet gestructureerd bij’, aldus de minister. Het is daardoor praktisch niet mogelijk de precieze aantallen te filteren.

In Vlaanderen is het plaatsen van zonnepanelen op een asbesthoudend dak via het Materialendecreet verboden. Wie asbest wil saneren én zonnepanelen wil leggen, moet dat in de juiste volgorde doen: eerst het asbest volledig laten verwijderen. Daarvoor bestaat ook een premieregeling voor niet-verwarmde gebouwen waarbij asbestverwijdering en de installatie van zonnepanelen worden gecombineerd.

Boetes voor wie bouwt
Brouns legt wel uit hoe de sanctionering in de praktijk werkt wanneer een overtreding wél wordt vastgesteld. Voor particulieren variëren de boetes van 400 euro tot 2.400 euro; voor professionele installateurs en aannemers loopt dat op van 800 euro tot 4.800 euro. Zowel de opdrachtgever als de installateur kan worden beboet. Bij het bepalen van de hoogte van de boete kijkt de beboetingsentiteit, het orgaan dat bestuurlijke geldboetes oplegt, naar de ernst van de overtreding: hoeveel zonnepanelen werden geplaatst en hoeveel doorboringen van het asbesthoudende materiaal waren nodig voor de bevestiging. Ook de professionele context telt mee, net als de grootte en de financiële draagkracht van een onderneming, wat zowel verzachtend als verzwarend kan werken.

Als verzachtende omstandigheid geldt onder meer het stopzetten van de werken bij betrapping op heterdaad. Wie de werken gewoon doorzet, krijgt dat dus niet in zijn voordeel meegeteld. Opmerkelijk is dat het laten liggen van de zonnepanelen, hoewel vanuit een risicogebaseerde aanpak de meest aangewezen optie, niet als verzachtende omstandigheid wordt beschouwd. Brouns legt daarbij uit dat dit een levensduurverlenging van de asbesthoudende dakbedekking inhoudt.

Verwijderen creëert risico
Precies op dit punt zit de juridische spanning in het dossier. Het herstelbeginsel in het milieurecht gaat er volgens Brouns van uit dat een onwettige toestand ongedaan wordt gemaakt. Brouns erkent echter dat feitelijk herstel, dus het terug verwijderen van de zonnepanelen, in de meeste gevallen disproportioneel of zelfs onuitvoerbaar is. ‘De vezels die geëmitteerd zijn, zijn in de omgeving vervlogen en kunnen niet terug uit de lucht gehaald worden’, duidt hij. Bovendien zou het verwijderen van de reeds geplaatste installatie opnieuw asbestdeeltjes kunnen vrijmaken, met nieuwe blootstellingsrisico’s als gevolg. Dat maakt een herstelmaatregel voor dit type dossier bijzonder complex.

Toch beschikt de toezichthouder formeel over de bevoegdheid om via een aanmaning of een bestuurlijke maatregel het verwijderen van de zonnepanelen te verplichten. Brouns stelt evenwel: ‘We vermoeden dat in de meeste gevallen geen herstel wordt opgelegd, gezien de eerder beschreven afwegingen.’ Meer context over de verhouding tussen asbestverwijdering en zonnepanelen in Vlaanderen biedt de bestaande premieregeling, waarmee de overheid net het omgekeerde wil stimuleren: eerst asbest weg, dan zonnepanelen erop.

Sancties zonder herstel
Pieters vroeg ook of dit beleid het risico inhoudt op een vorm van impliciete regularisatie, een stille gedoogpolitiek waarbij een overtreding de facto legaal wordt door er niets aan te doen. Brouns wijst die lezing van de hand. ‘Bij vaststelling wordt het plaatsen van zonnepanelen wel degelijk als milieumisdrijf aangepakt en wordt er in toepassing van de handhavingsregelgeving een sanctie aan verbonden’, licht hij toe. ‘Er is dus geen sprake van impliciete regularisatie.’ De overheid beboet dus wel, maar legt herstel in de meeste gevallen niet op. Een boete wordt alleen in uitzonderlijke gevallen niet opgelegd, bijvoorbeeld bij faillissement van de overtreder of wanneer het misdrijf onvoldoende bewezen kan worden toegerekend aan een verdachte.