Vlaams actieplan bevat 25 nieuwe maatregelen om uitrol warmtepompen te versnellen

Minister Melissa Depraetere heeft afgelopen weekeinde van de Vlaamse Regering goedkeuring gekregen voor haar Actieplan Warmtepompen 2030. In het actieplan staat dat het jaarlijkse aantal nieuwe warmtepompen moet groeien van meer dan 30.000 in 2024 naar circa 60.000, met als einddoel dat alle Vlaamse woningen tegen 2040 warmtepompklaar zijn. De 25 acties uit het plan zijn ondergebracht in 7 beleidslijnen.

Betere prijsverhouding
De eerste beleidslijn moet de operationele kosten van een warmtepomp dichter bij die van een gasketel brengen. Vanaf 2028 verschuift een Vlaamse energietaxshift ruim 300 miljoen euro aan lasten van de elektriciteitsfactuur naar fossiele verwarmingsbrandstoffen, aangevuld met 170 miljoen euro uit ETS2-middelen. De verwachte prijsverhouding tussen elektriciteit en aardgas daalt daardoor richting 2,8.

Daarnaast behoudt Vlaanderen de Mijn VerbouwPremie voor warmtepompen en warmtepompboilers voor alle inkomensgroepen tot en met 2027, met een verhoging van 50 procent voor gezinnen die overstappen van nachttarief-verwarming. Vanaf 2027 stelt het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA) bovendien jaarlijks een rapport op over de investeringskosten van warmtepompen, onder meer om te controleren of de premie zelf geen prijsopdrijvend effect heeft.

Steun kwetsbare groepen
Voor kopers van een noodkoopwoning komt er een aparte premie van maximaal 15.000 euro voor de plaatsing van een warmtepomp. Voor sociale huurwoningen trekt Vlaanderen jaarlijks 40 tot 47 miljoen euro uit, in totaal 283 miljoen euro voor de renovatie van 27.600 woningen tussen 2026 en 2032. Dat is nodig, want slechts 18 procent van de sociale huurwoningen heeft nu een EPC-label A of beter en 19 procent zit op label D of slechter.

Vanaf 1 november 2026 kunnen de gemeentelijke Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn (OCMW’s) daarnaast een minimale levering elektriciteit toekennen aan warmtepompgebruikers van wie het energiecontract is opgezegd wegens wanbetaling, goed voor 60 procent van het gemiddelde winterverbruik.

Ontzorging via energiehuizen
De Mijnverbouwbegeleiding Warmtepomp via de energiehuizen wordt verbreed en verdiept, met onderzoek naar toegang voor alle inkomensgroepen. Bij een beschikbaar EPC genereert de woningpas straks automatisch een informatiefiche voor installateurs, met warmteverliesparameters, premiegeschiedenis, het gas- en elektriciteitsverbruik van de laatste 5 jaar en de elektrische aansluiting van de woning. Dat moet offertes van installateurs beter vergelijkbaar maken en verkeerd gedimensioneerde warmtepompen voorkomen.

Ook het warmtepompadvies in EPC, woningpas en renovatiepaspoort wordt in 2026 geactualiseerd.

Warmtekaart en collectief
Voor dichtbebouwde gebieden en appartementen zet Vlaanderen in op collectieve oplossingen. Er komt een leidraad voor collectieve boringen op publiek domein voor ondiepe geothermie. De bestaande warmtekaart krijgt een nieuwe kaartlaag die per straatsegment toont of een individuele dan wel een collectieve warmtepomp de beste businesscase oplevert, zodat lokale besturen dit kunnen gebruiken voor hun warmte- en koudeplan.

Ook worden drempels weggewerkt bij flexibele aansluitingsovereenkomsten, waarbij netbeheerder Fluvius nu nog weinig sturingsmogelijkheden heeft bij grote collectieve installaties. Tot slot onderzoeken Warmtenetwerk Vlaanderen en het Steunpunt Wonen hoe collectieve warmtepompen en warmtenetten hun weg kunnen vinden in de sociale huisvesting.

Industrie en landbouw
Voor de industrie komt er een nieuwe steunoproep die via een veilingprocedure loopt, waarbij het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen (VLAIO) projecten steunt met de beste verhouding tussen steun en emissiereductie. Voor de land- en tuinbouwsector, met als speerpunt de glastuinbouw, komt een convenant met onder meer een nieuwe energiebeleidsovereenkomst, onderzoek naar een verhoogd transitiebudget en steun vanuit het Vlaams Landbouwinvesteringsfonds voor pilootprojecten met warmtepompen.

Installateurs centraal
De zesde beleidslijn draait om installatiekwaliteit en is waar de rol van de installateur het meest verandert. Er komt een nieuwe beroepskwalificatie ‘installateur huishoudelijke warmtepompen’, mede ontwikkeld met het Vlaams Agentschap voor Hoger Onderwijs, Volwassenenonderwijs, Kwalificaties en Studietoelagen (AHOVOKS), zodat een secundaire opleiding kan worden opgezet. Die kwalificatie wordt afgestemd op het certificeringssysteem RESCert, zodat afgestudeerden meteen een certificaat kunnen aanvragen. Ook de bestaande beroepskwalificaties ‘koel- en warmtetechnieken’ en ‘sanitair en verwarmingsinstallaties’ worden bijgewerkt met meer aandacht voor warmtepompen.

Daarnaast krijgt het certificeringsorgaan achter RESCert een nieuwe taak: het moet jaarlijks steekproefsgewijs de kwaliteit van installaties controleren. Bij aanhoudend slechte installatiekwaliteit kan het certificaat van bekwaamheid van een installateur worden ingetrokken. In uitvoering van de artikelen 13 en 23 van de Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD) komen er bovendien systeemeisen voor de juiste plaatsing, afstelling en het waterzijdig inregelen van installaties, plus verplichte periodieke inspecties voor grotere systemen boven 70 kilowatt. Voor warmtepompboilers in appartementen loopt er tot slot een studie van Buildwise naar de praktische toepassing in sociale woningen.

Charter en communicatie
De laatste beleidslijn bundelt overkoepelende acties. Het warmtepompcharter dat de Vlaamse overheid en de sector eerder dit jaar ondertekenden, bevat 4 beloftes van de sector, van heldere offertes tot het warm maken van jongeren voor het installateursvak. Er wordt ook verder onderzoek gedaan naar alternatieve financieringsmodellen zoals heat-as-a-service, waarbij bewoners van een appartementsgebouw geen grote bedragen hoeven voor te financieren.

Verder wordt de geluidsregelgeving voor buitenunits geëvalueerd, daalt de primaire energiefactor van elektriciteit vanaf 1 januari 2027 van 2,5 naar 1,9 waardoor warmtepompen een beter energielabel krijgen, en erkent Vlaanderen volledig elektrisch verwarmde woningen voortaan als emissievrij gebouw binnen de EPBD, ook zonder eigen zonnepanelen. Tot slot rollen het Vlaams Energiebedrijf (VEB) en de sector een communicatiecampagne uit, met een aparte strategie om jongeren vanaf het zesde leerjaar van het basisonderwijs warm te maken voor het beroep van warmtepompinstallateur.