Huishoudens betalen volgend jaar fors meer voor transport van stroom, netkosten stijgen met 141 euro

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) en Netbeheer Nederland hebben bekendgemaakt dat de nettarieven van regionale netbeheerders Enexis, Liander en Stedin en de landelijke netbeheerder TenneT volgend jaar met gemiddeld 20 procent stijgen, zowel voor elektriciteit als voor gas. Dat geldt voor huishoudens én voor bedrijven die zijn aangesloten op het regionale stroomnet of op het hoogspanningsnet van TenneT. De exacte stijging verschilt per netbeheerder en per aansluiting. Gasunie Transport Services maakte eerder dit jaar al een stijging van 4,5 procent bekend voor haar gastransporttarieven in 2027. In december stelt de ACM de definitieve tarieven vast. De transporttarieven vormen gemiddeld ongeveer 30 procent van de totale energierekening van een huishouden.

Congestie kost miljarden
Het stroomnet zit op veel plaatsen overvol. Hierdoor wachten steeds meer bedrijven, woningen, scholen en veiligheidsvoorzieningen zoals politiebureaus en huisartsenposten lang op een nieuwe of zwaardere aansluiting. Netcongestie kost de samenleving naar schatting 10 tot 40 miljard euro per jaar, doordat bedrijven zich niet kunnen vestigen of uitbreiden en woningbouwprojecten stil komen te liggen. Om dit op te lossen moeten netbeheerders de komende 15 jaar circa 235 miljard euro investeren in het stroomnet, van nieuwe hoogspanningsstations tot zwaardere kabels in wijken en buurten.

De tariefstijging hangt daarmee direct samen met grote beleidsbeslissingen. Manon Leijten, bestuurslid van de ACM, hierover: ‘De stijging van de tarieven wordt voor het overgrote deel bepaald door beleidskeuzes over het huidige en het toekomstige energiesysteem. De keuze voor meer wind op zee biedt grote voordelen voor de energietransitie, maar vraagt ook grote investeringen van netbeheerders, die via de transporttarieven door huishoudens en bedrijven worden betaald.’

Keuzes bepalen kosten
Voor gas speelt nog een extra factor: omdat huishoudens en bedrijven steeds minder aardgas gebruiken, moeten de vaste kosten van het gasnet over een steeds kleinere groep gebruikers worden verdeeld, wat de tarieven per aansluiting verder opdrijft.

Gerichte politieke keuzes kunnen de investeringsopgave aanzienlijk beperken. Uit het IBO Bekostiging Elektriciteitsinfrastructuur en FIEN 2026 blijkt dat de totale opgave van 235 miljard euro tot 2040 met circa 33 miljard euro kan worden verlaagd als de overheid de juiste besluiten neemt. Dat vraagt volgens de netbeheerders om snellere vergunningverlening en heldere keuzes over de inzet van warmtenetten, groen gas, waterstof, CO2-afvang en -opslag (ccs) en hybride warmtepompen. Ook is het van belang dat de vraag naar elektriciteit meegroeit met de uitbreiding van het stroomnet: blijft die vraag achter, dan bestaat het risico dat onnodig geïnvesteerd wordt.

Strenger toezicht
De tarieven voor 2027 zijn de eerste die worden vastgesteld op basis van een nieuwe reguleringsmethode, die begin 2026 in samenspraak met netbeheerders en representatieve organisaties van netgebruikers werd vastgelegd in het akkoord over nettarieven tot en met 2031.

De methode biedt netbeheerders meer flexibiliteit om in te spelen op onzekerheden in de kostenontwikkeling en zorgt ervoor dat kosten sneller worden vergoed. Tegelijkertijd houdt de ACM strenger toezicht: investeringsplannen worden voortaan vooraf getoetst en de ACM zet bedrijfsbezoeken, audits en monitoring in. Vallen de werkelijke kosten lager uit dan geraamd, dan krijgen netgebruikers het verschil via de tarieven terug; blijken de kosten hoger, dan gaan de tarieven omhoog.

Flexibiliteit als buffer
Een deel van de oplossing ligt volgens de netbeheerders ook in het slimmer benutten van de bestaande infrastructuur. Als huishoudens, bedrijven en maatschappelijke organisaties hun verbruik beter afstemmen op de beschikbare ruimte op het net, kan een deel van de netverzwaring worden uitgesteld of voorkomen.

Netbeheerders werken daartoe onder meer aan tijdsafhankelijke nettarieven voor consumenten, die naar verwachting in 2029 ingaan. Flexibiliteit is echter geen vervanging voor netuitbreiding. De grootste winst ontstaat wanneer beide hand in hand gaan.