Hernieuwbare energie-eenheden (HEE) in België: ‘Bedrijven laten gratis geld liggen’

Wat houdt het HEE-systeem in, en waar komt het vandaan?
‘Het draait om e-credits; in België hernieuwbare energie-eenheden (HEE) genoemd. Bedrijven die laadpunten uitbaten, bouwen die voor elke kilowattuur die ze laden op en kunnen ze bijvoorbeeld verkopen aan leveranciers van fossiele brandstoffen. Die zijn wettelijk verplicht een bepaald aandeel hernieuwbare energie te leveren. Zo ontstaat een verdienmodel voor de exploitant van de laadinfrastructuur, en het komt de energietransitie ten goede. Het systeem komt oorspronkelijk uit Europa, vanuit de Renewable Energy Directive, waarvan intussen een derde versie is goedgekeurd.’

En geïmplementeerd door België?
‘Nederland heeft die al omgezet en schakelde daardoor over van de hernieuwbare brandstofeenheden (HBE) naar emissiereductie-eenheden (ERE). België nog niet. Het systeem ging hier januari 2024 van start. In het begin waren vooral de oliemaatschappijen actief, die hun doelstellingen moeten invullen, terwijl aan de verkopende kant enkel een handvol grote chargepoint operators (cpo’s) meedeed. Intussen maakt een bredere groep bedrijven er gebruik van, maar het is voor heel veel partijen nog altijd onbekend terrein.’

Iedereen kan die credits verzamelen, wat zijn die waard?
‘Private en (semi-) publieke laadpunten komen in aanmerking, thuislaadpunten niet. Eén HEE staat voor 1 gigajoule aan hernieuwbare energie, wat neerkomt op ongeveer 0,0045 HEE per geleverde kilowattuur. Dat cijfer verschilt jaarlijks licht. Tot begin dit jaar was het verhandelen ervan zeer interessant, met prijzen tussen 16 en 18 euro per HEE, omgerekend 6 tot 8 eurocent per kilowattuur. Vandaag de dag is dat 2 à 3 eurocent.’

Waarom zijn die prijzen gedaald?
‘De markt is in de basis Belgisch, maar wordt mede bepaald door de internationale markt. Oliemaatschappijen kunnen hun doelstellingen ook invullen door biobrandstoffen bij te mengen. Dat gebeurt vaker sinds de oorlog in het Midden-Oosten. De prijzen van de gewone brandstoffen zijn sterk gestegen; de premium voor biobrandstoffen is daardoor relatief laag. Daarnaast groeide het aantal actieve exploitanten sterk, wat het aanbod vergrootte. En een gevoelig onderwerp van discussie: Infrabel, de beheerder van onze spoorwegen, int en verhandelt credits voor de stroom die treinen via de bovenleiding verbruiken. Door de enorme volumes daarvan zijn hun prijzen intussen leidend geworden. Dit jaar bracht Infrabel al meer credits op de markt dan een kwart van het totale volume uit elektriciteit van 2024.’

Maar het is wel gratis geld, dat vele bedrijven laten liggen…
‘Exact. Dat komt vooral omdat velen niet op de hoogte zijn, en omdat het systeem complex is. Informatie over hoe je kilowattuur aangeeft, credits verkrijgt en verkoopt, is online amper te vinden en het administratieve proces is arbeidsintensief. In Nederland nemen gespecialiseerde inboekdienstverleners dat al grotendeels uit handen, maar die rol bestaat in België nog niet. Ook het meten is een uitdaging: laadpunten moeten een gecertificeerde MID-meter hebben. Veel laadpunten, ouder dan een jaar of 4, zijn daar niet standaard mee uitgerust. Soms hebben klanten tientallen laadpunten staan waarmee nu niets gebeurt, waarmee duizenden euro's per jaar worden gemist. In de logistieke sector, met laadbeurten tot 500 kilowattuur voor vrachtwagens, is dat bedrag zelfs een veelvoud.’

Wat gaat de overstap naar RED III betekenen?
‘De deadline voor de omzetting lag midden 2025. Die miste België. Eerst gold 1 januari 2026 als streefdatum, nu 1 januari 2027, en zelfs die halen is niet zeker. Waarom dat zo lang aansleept, wordt door de overheid niet echt toegelicht. Maar een waarschijnlijke reden is het ontbreken van een politiek akkoord over de omzetting van de doelstellingen voor het verplichte aandeel hernieuwbare energie dat brandstofleveranciers jaarlijks moeten halen. Die worden fors verhoogd, van ongeveer 13,9 naar bijna 30 procent tegen 2030, en zo’n zware sprong raakt meteen ook de concurrentiepositie van Belgische bedrijven tegenover de andere landen. Inhoudelijk veranderen echter vooral de subdoelstellingen en de rekenmethode: waar de HEE rekent in gigajoule energie, rekent de ERE in CO2-reductie. Elke lidstaat mag zelf kiezen, en België blijft wellicht bij het eerste ook onder de nieuwe wetgeving.’

Wat moet er veranderen willen HEE’s gaan vliegen?
‘Nu kan in België alleen de laadinfra-eigenaar of de chargepoint operator zelf credits innen. Wordt de rol van inboekdienstverlener wel erkend, zoals in Nederland, dan kunnen partijen zoals wij het hele proces – kilowattuur inboeken, credits innen en verhandelen – voor klanten uit handen gaan nemen. Dit kan echter ook een keerzijde hebben. Zo kon in Nederland een journalist zich eenvoudig als zo’n tussenpartij laten registreren. Ook in België zijn de controlemogelijkheden beperkt, en er bestaat hier geen auditplicht. Daarnaast mag er meer transparantie komen over de opbrengsten en de verdeling ervan. Het valoriseren van eigen hernieuwbare energie zou tevens een boost geven aan de opbrengsten, aangezien we nu altijd moeten rekenen met een correctiefactor van een derde voor het aandeel hernieuwbare energie in de Belgische elektriciteitsmix. Wat betreft het administratieve proces zelf, met kwartaalaangiftes op basis van rapporten die niet standaard uit de systemen rollen – dat mag eenvoudiger.’

Moeten consumenten toegang krijgen tot dit systeem?
‘Het huidige wetsontwerp voorziet de mogelijkheid om dat uit te breiden naar particulieren – een uitvoeringsbesluit moet daar nog voor komen. Dat zou logisch zijn en wellicht net zo succesvol als in Nederland; stimuleren via de portemonnee werkt altijd. In België ligt het wel complexer, met veel elektrische bedrijfswagens waarvan de werkgever de stroom betaalt. Wie krijgt dan de credits, en hoe wordt dat georganiseerd: via chargepoint-operatoren, via bedrijven of die inboekdienstverleners waar je je gewoon online bij aansluit? Dat bepaalt mee hoe populair het wordt. Met de huidige prijzen zou een particuliere rijder er zo'n 100 euro per jaar aan overhouden, maar dat is toch geld.’

Wat verwachten jullie dat die prijzen in de toekomst gaan doen?
‘Binnen de Europese wetgeving loopt deze regeling sowieso nog tot 2030. Wij verwachten dat de markt op termijn weer kan opveren. De doelstellingen voor oliemaatschappijen stijgen de komende jaren fors, waardoor ook de vraag naar credits toeneemt, wat de prijs weer omhoog zou moeten duwen. Een glazen bol hebben we echter niet. Zeker is wel dat bedrijven, en straks vermoedelijk ook particulieren, al die tijd gewoon geld kunnen verdienen. En hoe eenvoudiger het systeem wordt, hoe minder daarvan op de plank blijft liggen.