Nederland zamelt batterijen goed in, maar waardevolle grondstoffen verdwijnen naar China

Het adviesbureau constateert dat raffinage en materiaalterugwinning nog ontbreken in de Nederlandse waardeketen.

Halve keten ontbreekt
Nederland presteert goed aan het begin van de batterijrecyclingketen. Inzamelsystemen voor draagbare batterijen, e-bikes en elektrische voertuigen zijn georganiseerd en functioneren. Ook de capaciteit voor ontladen en demonteren is aanwezig, maar daarna stokt het.

Na het ontmantelen, ontladen en verkleinen resteert een zwart, korrelig materiaal: black mass. Dit tussenproduct bevat de waardevolle actieve stoffen uit de elektroden, waaronder lithium, nikkel, kobalt, mangaan en grafiet. Zonder eigen faciliteiten voor materiaalterugwinning en raffinage verlaat die stroom Nederland, voornamelijk richting verwerkingsbedrijven in Oost-Azië. Daarmee glippen de grondstoffen weg die Europa nodig heeft om minder afhankelijk te worden van nieuw gedolven materialen uit datzelfde Aziatische aanbod. De eerste Nederlandse verwerkingsfabriek wordt door Haskoning in de komende jaren verwacht, maar de stap naar grootschalige raffinage is nog niet gezet.

Volumes nog te klein
Waarom die eigen raffinagecapaciteit nog niet bestaat? Royal Haskoning wijst op een structureel kip-eiprobleem. De huidige volumes afgedankte batterijen zijn in Nederland te klein voor een commercieel rendabele raffinagefabriek. Daarvoor is privaat kapitaal moeilijk aan te trekken, en zonder zekere volumes blijft investeren riskant.

Dat verandert na 2030. Als de eerste lichting elektrische auto’s die de afgelopen jaren massaal zijn aangeschaft op het einde van hun levensduur komt, groeit de stroom batterijen die aan het einde van hun levensduur zijn sterk, met een piek verwacht rond 2035-2040. Om de periode tot die grotere afvalstroom te overbruggen, achten de onderzoekers rijkssteun essentieel, bijvoorbeeld via het Nationaal Groeifonds en risicodragend kapitaal.

Actieagenda kiest andere route
De vernieuwde Nationale Actieagenda Batterijsystemen wil Nederland voorbereiden op die groeiende stroom na 2030. De ambitie voor 2030 is een circulaire hub voor de verwerking van einde-levensduursbatterijen, waarbij lithium, nikkel, kobalt, koper en grafiet efficiënt worden teruggewonnen, met processen die minder energie en chemicaliën verbruiken dan de gangbare pyrometallurgische methoden.

Dat laatste punt is relevant: bij pyrometallurgie blijft de terugwinning van lithium beperkt tot minder dan 80 procent, en grafiet, zelf een kritieke grondstof, verbrandt, wat leidt tot aanzienlijke CO₂-uitstoot. De agenda richt zich expliciet op elektrochemische en hydrometallurgische alternatieven die ook lithium en grafiet terugwinnen.