Het dilemma | ‘Oude ppa’s bijten zonneparken in de kont’

Hoe kijk jij naar ppa’s en zonne-energieprojecten?
‘De SDE-subsidie beweegt ieder jaar mee met de marktprijs, maar voor financiering zoek je idealiter een platte lijn: vaste inkomsten of een ondergrens. Subsidievolgende ppa’s zetten daar, dachten we in de beginjaren van grote pv-projecten, een gegarandeerde inkomstenstroom tegenover. Aan de ene kant stond de overheid garant, en steeg de marktprijs zo ver dat er geen subsidie nodig was, dan had je een groot energiebedrijf dat zich had gecommitteerd. Dat maakte projecten bankabel.’

Zonder ppa’s was de markt niet van de grond gekomen?
‘Absoluut. Maar wat onderbelicht is: dankzij die garantie was de rente heel laag. Dat was nodig, want voordat zonnepanelen zoveel goedkoper werden, was het rendement mager. Als mensen nu klagen over een terugverdientijd van 10 jaar voor batterijen, zeg ik: “Bij zonnepanelen zaten we in het begin op 15, 20 jaar. Dat was niet fantastisch, maar wel een goede investering met weinig risico.” Daarom deed je het.’

Die contracten passen niet meer bij deze tijd?
‘Ze zijn afgesloten tegen een soort vaste prijs, gebaseerd op 2 markten: de day-ahead- en de onbalansmarkt. Altijd aanstaan en zoveel mogelijk produceren, dat was het idee. Ondertussen zijn er negatieve prijsuren bijgekomen, en over die uren krijg je geen subsidie. In de meeste gevallen hadden de banken het artikel daarover niet zo goed gelezen. Het risico zat er dus vanaf het begin in, maar het is onderschat.’

Er speelt meer?
‘Nog veel belangrijker is dat de stroommarkt inmiddels uit veel meer dan die 2 markten bestaat. Een zonnepark verliest nu zo’n 25 procent van zijn inkomsten aan onbalans. Handel je die slim weg op één extra markt, zonder zelfs maar aan of uit te schakelen, dan halveer je die kosten al. Een ppa van 7 jaar geleden houdt daar geen rekening mee. In zo’n snel veranderende markt kun je niet alles voor 15 jaar vastzetten. Die zekerheid van toen bijt je nu eigenlijk in de kont.’

Ook de corporate ppa verliest aan waarde?
‘Het contract zelf is niet zozeer het probleem. De afnemers zijn zich veel bewuster geworden van de waarde van die stroom. Een mooi voorbeeld is Google, dat een ppa afsloot voor Gemini, het grote windpark boven Groningen. De gedachte was: die windstroom is ruim 100 euro per megawattuur waard, dus dat betalen voor ons datacenter is een goed verhaal. Stroom zou duurder worden, dat was het idee. Maar naarmate je meer wind en zon bijbouwt, daalt de waarde juist. Dat zien afnemende bedrijven nu ook, dus worden corporate ppa’s veel moeilijker afgesloten.’

En de merchant ppa, waarbij direct op de energiemarkt wordt verkocht?
‘Doordat parken met een oude ppa gewoon blijven produceren, worden negatieve prijzen alleen maar dieper. Bij een merchant ppa kun je ook andere marktproducten aanbieden en slimmer sturen. Ik zeg vaak: “Met zon verlies je tot 15 procent van je inkomsten door negatieve uren, maar met de gemiddelde merchant-partij win je er 20 procent bij.” Die extra opbrengst dicht dus het gat dat de negatieve uren slaan. Dat is echter geen belofte: de markt is de markt.’

Ook dit is geen oplossing meer in de huidige markt?
‘Niet voor nieuwe of zwaar gefinancierde projecten. De partij die jouw merchant-deal doet, heeft eigenlijk jouw portemonnee in handen. Dat vindt een bank lastig. Bij een nieuw zonnepark financiert de bank nu nog maximaal 60 procent, waar dat vroeger tot 90 procent ging. En die wil vooraf weten welke inkomsten er de komende jaren binnenkomen. Die zekerheid bieden merchant-contracten niet, en vaste ppa's leveren te weinig op dus komen er minder zonneparken bij.’

Wat betekent dit voor de sector?
‘Het uitzonderlijk hoge prijsjaar 2022 heeft ons veel schade opgeleverd. In de subsidierondes daarna rekende de overheid met een heel hoge basisenergieprijs. Zakt de marktprijs daaronder, dan groeit de subsidie niet meer mee. Daardoor viel die in de praktijk flink tegen. Bij een nieuw zonnepark is het logisch om er meteen een batterij bij te bouwen. Maar die heeft een veel minder zekere businesscase. Per saldo krijg je projecten die na 2024 nog niet aangevraagd waren, heel moeilijk gefinancierd.’

De klap is groot?
‘Ik ben graag positief. Als iets dipt, moeten we dat met elkaar oplossen. Daarom zeggen we bij Balanz: er moet een nieuwe contractvorm komen, ook voor batterijen. Net als in 2014, 2015, toen we de eerste ppa’s bedachten, zijn we nu weer aan het engineeren: welke structuur maakt zon weer haalbaar, met een mooi rendement?’

En die vorm is?
‘Bij langlopende ppa’s is het correctiebedrag - de marktwaarde die de overheid jaarlijks vaststelt - nu de benchmark. Bij merchant-partijen kon je daar al 20 tot zelfs 30 procent bovenop verdienen, maar dat is voor een bank dus vaak te veel risico. Wij combineren die 2: garanderen het correctiebedrag als ondergrens. Daarbovenop delen we de meeropbrengst uit handel met de producent: die krijgt daarvan 80 procent. Zo krijg je de voordelen van een merchant-contract, zonder de financiële onzekerheid. Daarin zijn we uniek, nog wel. 1 januari aanstaande verwachten we, na 1 jaar Balanz, zo’n 150 megawatt actief in beheer te hebben. We zijn druk aan het contracteren, dus dat kan ook oplopen tot veel meer.’

Wordt dit de nieuwe standaard in ppa’s?
‘Ik nodig de hele sector uit ons voorbeeld te volgen: maak contractvormen waarin we de voordelen van flexibiliteit delen, maar geef wel zekerheid, zodat banken weer instappen. Dat houdt ons allemaal scherp.’

Gaat het nog wel lukken met die grote pv-installaties in Nederland?
‘Zon is op dit moment ondergewaardeerd. Het blijft de goedkoopste manier om stroom op te wekken, voor zo’n 40 à 50 euro per megawattuur. Met een batterij erbij heb je heel goedkope stroom en hoef je veel minder terug te leveren. Dat is bijvoorbeeld zeer interessant voor bedrijven en bedrijventerreinen, vanwege de sterk stijgende netwerk- en transporttarieven. Denk maar aan het laden van e-trucks straks. Als we slim met zon omgaan, worden ook de negatieve uren niet erger. Maken we daarnaast wat er al staat beter, dan verbetert de hele businesscase. Dan zul je zien dat we vorig jaar het dieptepunt van zonne-energie hebben gehad en dat het vanaf nu alleen nog maar omhooggaat.’