Minister verdedigt aanscherping energiebesparingsplicht, bedrijven kunnen uitstel krijgen vanwege vol stroomnet

De vaste commissie voor Klimaat en Groene Groei van de Tweede Kamer had in het kader van de voorhangprocedure schriftelijke vragen gesteld aan de minister. VVD, PRO, CDA, JA21, BBB en SGP vroegen om toelichting op de financiering voor het mkb, de onderbouwing van de minister tegenover het kritische advies van het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) en de omgang met netcongestie als belemmering voor het uitvoeren van verplichte maatregelen.

5 naar 7 jaar
Het ontwerpbesluit van de minister van Klimaat en Groene Groei scherpt de energiebesparingsplicht op 4 punten aan. De voornaamste is de verhoging van de verplichte terugverdientijd van 5 naar 7 jaar. Bedrijven en instellingen met een jaarlijks energieverbruik van ten minste 50.000 kilowattuur elektriciteit of 25.000 kubieke meter aardgasequivalenten worden daardoor verplicht een bredere set maatregelen door te voeren.

De minister verwacht dat dit 11 petajoule extra energiebesparing per jaar oplevert, met een initiële investeringslast van ongeveer 1 miljard euro. Het ATR adviseerde de AMvB niet in te dienen omdat de noodzaak onvoldoende was aangetoond.

Tegelijk krimpt de doelgroep van de onderzoeksplicht, die voor grote energiegebruikers geldt. Sectoren met eenvoudige of uniforme bedrijfsprocessen en sectoren met veel gebouwgebonden energiegebruik – zoals glastuinbouw, veehouderij en ziekenhuizen – vallen er per 2027 niet meer onder. Circa 1.400 locaties, bijna 35 procent van de doelgroep, worden daarmee ontlast. De minister benadrukt dat er geen besparingspotentieel verloren gaat: die bedrijven blijven verplicht maatregelen met een terugverdientijd van maximaal 7 jaar te treffen via de Erkende Maatregelenlijst (EML).

Lening voor het mkb
Meerdere fracties vroegen hoe wordt voorkomen dat de aanscherping kleinere bedrijven in de financiële knel brengt. De minister bevestigt dat de Energiebesparingslening voor het midden- en kleinbedrijf deze maand opengaat. ‘Met de MKB Energiebesparingslening lenen ondernemers 10.000 tot 250.000 euro per locatie voor energiebesparende maatregelen, zonder onderpand’, aldus Van Veldhoven. De rente staat de gehele looptijd vast op 6,9 procent per jaar; de maximale terugbetaaltermijn is 7 jaar.

De minister nuanceert tegelijk het beeld dat het mkb de zwaarste last draagt. De geraamde initiële investeringslasten van 1 miljard euro treffen nagenoeg uitsluitend grote industriële locaties. ‘De meeste maatregelen met een terugverdientijd tussen 5 en 7 jaar zijn geïdentificeerd in de sectoren raffinaderijen, basischemie, chemische producten industrie en voedingsmiddelenindustrie’, schrijft de minister. ‘Alleen locaties met jaarlijks energiegebruik vanaf 10 miljoen kilowattuur of 170.000 kubieke meter aardgasequivalent vallen onder de onderzoeksplicht, en daarom zijn dit nadrukkelijk geen mkb-locaties, maar grotere bedrijven.’

Modelbrief voor netcongestie
Bedrijven die door netcongestie geen uitbreiding van hun netaansluiting kunnen realiseren, hoeven elektrificatiemaatregelen tijdelijk niet door te voeren. Maar hoe een bedrijf dat aantoont, was tot nu toe onduidelijk. De minister kondigt aan daarvoor een praktisch kader op te stellen.

‘Om hier duidelijker over te zijn, zal ik samen met diverse belanghebbenden een werkwijze opstellen, inclusief modelbrieven, zodat er een duidelijk uitgangspunt op papier staat en eenvoudig te hanteren is’, legt Van Veldhoven uit. Een brief van de netbeheerder die de netcongestie bevestigt, volstaat als bewijsmiddel.

Drempel blijft laag
Verzoeken vanuit meerdere fracties om de activeringsdrempel te verhogen naar 100.000 kilowattuur, zoals eerder door het kabinet zelf was aangekondigd en daarna teruggedraaid, wijst de minister van de hand.

‘Een ophoging naar 100.000 kilowattuur per jaar zou resulteren in het verlies van 15 procent van het besparingspotentieel’, stelt Van Veldhoven. De aanscherping naar 7 jaar heeft ook gevolgen voor de positie van zonnepanelen in de energiebesparingsplicht: doordat de terugverdientijd na het wegvallen van de salderingsregeling de 7 jaar overschrijdt, dreigen zonnepanelen de verplichte maatregelenlijst te verlaten. Bedrijven die er toch in investeren, kunnen een beroep doen op de Energie-Investeringsaftrek (EIA), die recent verruimd is.

Handhaving versterkt
Om de naleving te verbeteren, worden de omgevingsdiensten structureel versterkt. Vanaf 2027 stelt het kabinet 14,3 miljoen euro per jaar beschikbaar voor toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht. De toezichtscapaciteit is de afgelopen jaren al verdubbeld en telt nu circa 200 voltijdmedewerkers. Nieuw is dat de energiegebruiksgegevens van locaties via de netbeheerders beschikbaar zijn voor omgevingsdiensten.

‘Hiermee hebben de omgevingsdiensten hun doelgroep veel beter in beeld en kunnen zij effectiever toezicht uitvoeren’, besluit Van Veldhoven. Bedrijven die tot nu toe niet rapporteerden, kunnen daarmee alsnog worden opgespoord en aangesproken. De geactualiseerde energiebesparingsplicht treedt in werking op 1 juli 2027; een nieuwe beleidsevaluatie volgt 5 jaar later.