Officieel exitplan voor het Vlaamse aardgasnet van start, kosteloze afsluiting als eerste concrete stap

2 op de 3 Vlamingen verwarmen vandaag de dag nog altijd met aardgas, goed voor 2,4 miljoen aansluitingen. Het gasverbruik daalt ondertussen sneller dan het aantal aansluitingen: wie nog op het aardgasnet zit, betaalt een steeds groter deel van de vaste netwerkkosten.

Tien jaar vooruitkijken
Wie zijn die mensen die als laatsten overblijven? ‘Dat zijn niet de mensen die morgen een warmtepomp kunnen kopen', gaf aldus Parlementslid Raf Van Gestel (PVDA) aan tijdens een vraag aan minister Depraetere in de Commissie voor Wonen, Toerisme, Energie en Klimaat, ‘maar wel huurders, gepensioneerden en gezinnen zonder spaarcenten.’ Daarnaast zijn er de kosten voor het afkoppelen van het net zelf. Daarover bestaat bij ons nog heel veel onduidelijkheid. 

Eerste principiële goedkeuring
Afgelopen zomer gaf de Vlaamse Regering een eerste principiële goedkeuring aan het voorontwerp van decreet dat een regelgevend kader invoert voor de geleidelijke uitdienstname van het aardgasdistributienet. Het kader geeft uitvoering aan de Europese Gasrichtlijn van 2024, die aardgasdistributienetbeheerders verplicht om de 4 jaar een uitdienstnameplan op te stellen voor een termijn van 10 jaar. Zo’n plan moet per infrastructuurdeel aangeven of het uit dienst wordt genomen of herbestemd, inclusief prioritering en timing.

Bij het opmaken van de plannen moet Fluvius minstens rekening houden met het resterende gasverbruik in een gebied, de fysieke toestand en de economische levensduur van het net en de beschikbaarheid van duurzame alternatieven, waaronder warmtenetten en warmtepompen. Voor warmtepompen geldt een voldoende sterk elektriciteitsnet als noodzakelijke voorwaarde. Pas na goedkeuring door de Vlaamse Nutsregulator (VNR) kan Fluvius tot effectieve uitdienstname overgaan.

Sociale bescherming
Het debat in de Commissie voor Wonen, Toerisme, Energie en Klimaat op 15 oktober draaide voor een groot deel om sociale bescherming. Filip Brusselmans (Vlaams Belang) liet weten dat Fluvius bij een recent gesprek al een gastransitiefonds incalculeerde, maar de grootteorde niet kon of wilde noemen. ‘Zij konden mij geen idee geven van de grootteorde van zo’n fonds', licht hij toe. ‘Ze noemden het zelf astronomisch.’

Depraetere erkent de zorgen. ‘We willen niet dat mensen op het einde van de rit met een grote rekening geconfronteerd worden', aldus de minister. ‘Dat zou ook helemaal niet eerlijk zijn tegenover die groep die misschien niet of veel moeilijker in staat is om die switch te maken. 'Een eerste concrete stap is al gezet: het voorontwerp voorziet in een kosteloze uitdienstname van een gasaansluiting, terwijl de netgebruiker die kosten vandaag zelf volledig draagt.

Wijk voor wijk
Een studie van de Vlaamse Nutsregulator (VNR) stelt vast dat een gebiedsgerichte aanpak meer kansen biedt dan een ongecoördineerde afbouw woning per woning. Door de verwijdering van gasleidingen te koppelen aan de aanleg van een warmtenet en de verzwaring van het elektriciteitsnet, hoeft een straat maar één keer te worden opengelegd. Depraetere wil de regulator nauw betrekken bij de verdere uitwerking: de VNR heeft via de tariefmethodologie een sleutelrol om de gevolgen van een dalend gasverbruik voor overblijvende gebruikers te temperen. Wordt een gastransitiefonds gedeeltelijk uit nettarieven gefinancierd, dan moet de VNR dat opnemen in zijn tariefmethodologie.

Bezuinigingen call groene warmte
Vlaams parlementslid Mien Van Olmen (cd&v) wees erop dat recente bezuinigingen op de call groene warmte op een ongelukkig moment komen, net nu de gasafbouw investeringen in warmtenetten zou kunnen versnellen. Depraetere verduidelijkte dat de call voor bedrijven wordt vervangen door een nieuw mechanisme met zogenaamde contracts for difference (cfd’s) onder minister Diependaele; de call voor lokale besturen blijft behouden.

Over de tijdlijn van de uitfasering van gas is de minister helder: ‘Dat is niet iets voor morgen, ook niet voor deze legislatuur.’ Toch benadrukt Depraetere dat vroeg anticiperen essentieel is. ‘We moeten wel al heel vroeg voorbereidingen beginnen te treffen,’ stelt ze, ‘Want zo vermijden we dat noch burgers noch de overheid onnodige investeringen doen.’

De Minaraad en de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV) brachten een gezamenlijk advies uit op het voorontwerp; dat kan nog leiden tot aanpassingen in het decretale kader. Alle verdere modaliteiten, van de afsluitprocedure tot de startdatum van het eerste uitdienstnameplan, worden uitgewerkt via uitvoeringsbesluiten.