Fabriek Energiek 2.0 moet bedrijven aan broodnodige technisch geschoolde krachten voor energietransitie helpen

De provincie Oost-Vlaanderen, Terranova en burgercoöperatie Zonneberg openden het kennis- en ontmoetingscentrum. Jaarlijks komen er meer dan 150 scholen en groepen langs voor een begeleid bezoek en workshops.

Klimaatinnovatieve economie
Tot voor kort gebeurde dat vanuit verouderde kantoorcontainers. Het nieuwe multifunctionele gebouw biedt ruimte aan meer groepen, vernieuwende educatieve programma’s en demonstratieprojecten. Ook het oude gebouw krijgt een tweede leven: Fabriek Energiek 1.0 wordt gedemonteerd en heropgebouwd in de Vlaamse Ardennen, waar het een creatieve ruimte voor personen met een beperking wordt.

De provincie zet al langer in op zonne-energie. ‘In de transitie naar duurzame energie hebben we iedereen nodig’, zegt gedeputeerde Dagmar Beernaert (Vooruit), bevoegd voor Leefmilieu. ‘Via de educatieve werking van Fabriek Energiek geven we jongeren én volwassenen inzicht in de kansen en mogelijkheden die de energietransitie biedt. Met het nieuwe gebouw kunnen we dat thema verder verdiepen en zelfs uitbreiden naar duurzaam bouwen.’ Samen met het provinciale Steunpunt Duurzaam Wonen en Bouwen wordt het centrum een demoproject rond circulair en natuurinclusief bouwen. ‘Voor hogescholen, kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), bedrijven en bouwprofessionals wordt het een plek waar we kennis uitwisselen rond een klimaatinnovatieve economie’, aldus Beernaert.

Gipsberg wordt zonnepark
Ook Terranova, het consortium van DEME, Jan De Nul en Aertssen, investeerde in het gebouw. Het consortium saneerde de afgelopen 15 jaar de voormalige industriesite. De vervuilde gipsberg werd een 43 meter hoge groene heuvel, waar nu een zonnepark met 55.000 zonnepanelen hernieuwbare energie opwekt. De Zonneberg ligt in het havengebied van North Sea Port, een industriële regio met een grote energievraag. Zo wordt de stroom opgewekt waar die hard nodig is.

‘Vlaamse bedrijven, zoals de partners in Terranova, zijn continu op zoek naar medewerkers met een hooggeschoold technisch profiel’, vertelt Sofie Van Zele, woordvoerder van Terranova. ‘Via Fabriek Energiek willen we studenten en andere bedrijven enthousiast maken voor duurzaam ondernemen, moderne technologie, circulair materiaalgebruik en alles wat bijdraagt aan een betere wereld.’ Terranova kijkt ook zelf vooruit. ‘In 2027 bouwen we op de site een windturbine en een laadplein voor elektrische vrachtwagens.’

Burgers investeren mee
De derde partner is burgercoöperatie Zonneberg, die ook participeert in het zonnepark en optrad als bouwheer van het nieuwe gebouw. Via financiële deelname in het centrum wil de coöperatie burgers meer betrekken bij de energiesector.

‘Hernieuwbare energie is de toekomst. Daarom moeten we er samen in investeren’, licht voorzitter Frank De Mulder toe. ‘Als burgercoöperatie willen we mee kennis verspreiden en zo het draagvlak vergroten voor de omschakeling van fossiele naar hernieuwbare energie.’

Demontabel en zelfvoorzienend
Het Gentse architectenbureau GAFPA tekende het ontwerp. Aannemer Lab15, gespecialiseerd in energiezuinig bouwen met hout, prefabriceerde de wanden, vloeren en daken in zijn atelier in Gent. Het resultaat is een eenvoudig, modulair bouwsysteem dat later makkelijk kan worden uitgebreid of aangepast.

De fundering bestaat net als bij het zonnepark uit stalen schroefpalen in plaats van beton, wat veel uitstoot van koolstofdioxide bespaart. Oude houten balken uit een afgebroken loods kregen een tweede leven en ook de gevelbekleding is hergebruikt. Onderdelen zijn zoveel mogelijk geschroefd in plaats van gelijmd, zodat ze later kunnen worden gedemonteerd en opnieuw gebruikt. De buitenschil is gevuld met cellulose uit gerecycled papier, dat zowel warmte als geluid isoleert.

Een klimaatdak combineert een groendak met zonnepanelen. Samen met een batterij, een geothermische warmtepomp, die warmte uit de bodem haalt, en een slim energiebeheersysteem maakt dat het gebouw grotendeels zelfvoorzienend. In de zomer zorgt de warmtepomp voor passieve koeling, waardoor airco niet nodig is. Regenwater wordt opgevangen en hergebruikt.

Plek voor vleermuizen
Dankzij het Europese Interreg Vlaanderen-Nederland-project Natuur-inbouw zijn in de wanden en de dakluifel nestplaatsen voor vogels en vleermuizen gemaakt. Het groendak heeft door verschillende soorten substraat van wisselende dikte veel variatie in microklimaat en reliëf, wat het geschikt maakt voor diverse plantensoorten. Steenkorven en een wadi, een ondiepe greppel die regenwater opvangt, zorgen voor extra leefgebieden. Omdat het gebouw op schroefpalen staat, vinden kleine zoogdieren en minder mobiele insecten eronder schuil- en nestgelegenheid.

Als eerste gast trekt VITOpolis in het gebouw. Tot de krokusvakantie neemt dit tijdelijke belevingscentrum Fabriek Energiek volledig in beslag, met duurzame technologie op het gebied van economie, wonen, afval, mode en water.