TNO: samenwerking sleutel voor snellere verzwaring laagspanningsnet in woonwijken

Door de groeiende populariteit van warmtepompen, elektrische auto’s en zonnepanelen neemt de druk op het laagspanningsnet toe. Netbeheerders leggen kabels en bouwen transformatorhuisjes, maar de voortgang blijft achter bij de benodigde snelheid. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat vroeg TNO om samen met het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) te onderzoeken waar de vertraging vandaan komt en hoe die kan worden aangepakt.

5 knelpunten
De centrale conclusie van het onderzoek is dat versnelling niet primair ligt in technische oplossingen, maar in het beter organiseren van samenwerking, besluitvorming en kaders in de voorbereidende fase. De huidige werkwijze is sterk project- en locatiegericht, met veel afstemming per afzonderlijk project en beperkte samenhang tussen projecten en gebieden. Dat leidt in de praktijk tot herhaald overleg, late bijsturing en afhankelijkheid van informele contacten tussen personen.

TNO signaleert 5 terugkerende thema’s waar de perspectieven van gemeenten en netbeheerders het meest uiteenlopen: proces en organisatie, locatiekeuze, grondverwerving, rooiplicht (red. de verplichting om bomen of struiken te verwijderen voor net-infrastructuur) en maatwerk bij transformatorstations.

Verschillende belangen
Een belangrijk onderliggend knelpunt is dat netbeheerders en gemeenten zich nog onvoldoende verplaatsen in elkaars belangen. Netbeheerders sturen op snelheid, standaardisatie en betrouwbaarheid, terwijl gemeenten verantwoordelijk zijn voor bredere ruimtelijke en maatschappelijke afwegingen. Dat verschil leidt tot onduidelijke verwachtingen en weerstand. Gebrek aan wederzijds begrip werkt in de praktijk door in vertraagde besluitvorming, zo concludeert TNO.

De oplossingsrichtingen richten zich volgens de onderzoekers op betere procesafstemming, gezamenlijke besluitvorming en het ontwikkelen van landelijke kaders. Concreet gaat het om het structureel organiseren van samenwerking met vaste contactpersonen, het eerder en integraler afstemmen van technische en ruimtelijke keuzes, het ontwikkelen van eenduidige kaders voor grondverwerving en rooiplicht, en het verbeteren van informatie-uitwisseling. Sommige van deze oplossingen sluiten aan op bestaande werkwijzen, zoals de buurtaanpak waarbij netbeheerders het laagspanningsnet in een hele buurt in één keer verzwaren.

Nationale kaders
TNO adviseert te starten met bestuurlijke afspraken en pilots, en deze vervolgens landelijk op te schalen via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Netbeheer Nederland (NBNL). Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat kan de urgentie van snelle netverzwaring expliciet verankeren in landelijke kaders en communicatie. Ook de ministeries van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en Infrastructuur en Waterstaat kunnen daarin een rol spelen. TNO wijst er daarbij op dat de meeste oplossingen geen nieuwe wetgeving vereisen, maar gedragsverandering en werkwijze-afspraken.

Een aanzienlijk deel van de vertraging ontstaat al voordat het werk buiten begint, in de voorbereidende fase. Daar ligt het grootste potentieel voor versnelling. TNO beveelt ook aan de analyse verder te verdiepen met kwantitatieve onderbouwing per type gemeente, zodat ondersteuning gerichter kan worden ingezet.