Flexibele aansluitcontracten in Vlaanderen: doekje voor het bloeden of echte oplossing?

Waar hou jij je meer bezig bij Fluvius?
‘Ik ben verantwoordelijk voor assetmanagement en de supply chain; planning en budgetten voor onze assets, technologie, inkoop, logistiek, facilitaire zaken… De ontwikkeling van de uitbouw van onze netten is daarbij een belangrijk thema. We moeten op alle vlakken scharnieren op een nieuwe omgeving.’

In welke zin?
‘De transitie naar een fossielvrij energiesysteem is ook een transitie naar decentrale productie. Meer wind en zon betekent meer fluctuatie in de opwek. Daar moet afname op worden afgestemd. Daarnaast neemt elektrificatie toe, ook van warmte, zowel residentieel als in de industrie. Die combinatie vraagt om netbeheer op zijn max. We komen uit een vrij stabiel verleden, nu moeten we proactief en dynamisch denken.’

Alles is in beweging…
‘Dat geldt ook voor de wetgever en de regulatoire context. De spelregels moeten worden aangepast op de nieuwe realiteit. Altijd toevoegen op het volle vermogen dat bedrijven aanvragen is niet langer mogelijk. Wij werken aan het uitbouwen van het Vlaamse laag- en middenspanningsnet, net zoals Elia volop investeert in het Belgische hoogspanningsnet. Maar dat kost tijd. We hebben tevens meer flex nodig.’

Hoe groot is het actuele netcongestieprobleem in Vlaanderen?
‘Daar is nog niet echt sprake van. Er is geen transformatorstation of netvlak dat daadwerkelijk overbelast wordt. Doen we echter niets dan zal dit binnen 10 jaar wel een grootschalig probleem zijn. Volgens onze prognoses zal de beschikbare vermogenscapaciteit in dat geval tegen die tijd ontoereikend zijn bij 188 van de 235 transformatorstations.’

Er is wel een wachtlijst van bedrijven die aansluiting op het net willen…
‘Dat klopt. Daarbij hebben we het over aansluitingen groter dan 100 kilovoltampère, onder andere kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) die laadinfra willen plaatsen en grote ondernemingen die willen elektrificeren, bijvoorbeeld met behulp van e-boilers. Een aanzienlijk deel betreft batterijen, standalone en bij bedrijven. Ook datacenters staan op die lijst. Dat zijn er niet veel, maar ze nemen wel veel vermogen in beslag. Ook de toenemende stroomvraag van huishoudens betekent meer druk op het elektriciteitsnet. Maar we hebben gezorgd dat consumenten gevrijwaard zijn van dit probleem.’

Gaat Vlaanderen de kant van Nederland op, waar begin dit jaar al zo’n 15.000 aanvragen voor afname en 8.700 voor invoeding in de wacht stonden?
‘In Vlaanderen verwachten we aangaande injectie, bijvoorbeeld door zonne-energiesystemen en windturbines, geen issues met congestie de komende jaren. Het probleem zit aan de afnamekant. De wachtlijst betrof op het hoogtepunt, ergens dit voorjaar, zo’n 2.000 aanvragen. Maar die neemt nu weer af.’

Waardoor?
‘De introductie van Fall-Back Flex: flexibele aansluitingscontracten voor bedrijven in congestiegevoelige gebieden. We zijn in dat kader sinds april dit jaar zeer druk met het behandelen van aanvragen en uitbrengen van offertes. De backlog is flink. Nieuwe aanvragen lopen door. Het zal een paar maanden in beslag nemen. Maar hopelijk zijn de problemen eind zomer 2026 grotendeels opgelost.’

Wat behelst zo’n flexibel aansluitingscontract?
‘We komen overeen dat we indien nodig flexibiliteit kunnen activeren bij afnemers van stroom. In de praktijk hebben we het daarbij over de diepste winterpieken, bij weinig productie en veel vraag. Het zal geen schering en inslag zijn, eerder uitzonderlijk. En ondertussen blijven we uiteraard onze netten uitbreiden, in het kader van ons investeringsprogramma dat tot 2035 loopt. Daarmee zijn we inmiddels op kruissnelheid. We hebben het dus over een tussentijdse oplossing. Deze vorm van flex is nodig als overbrugging.’

Er zijn consequenties voor bedrijven die zo’n contract aangaan…
‘Er moet dan ook duidelijkheid worden geboden over het activatievolume voor op- en afregelen. Daarnaast is maximaal inzicht in de normaliter benodigde opwek nodig, zodat flexibiliteit optimaal kan worden ingevuld. Voor een bedrijf dat extra mogelijkheden wil op het gebied van snelladen, hoeft het bijvoorbeeld niet echt een probleem te zijn als elektrische voertuigen in uitzonderingsgevallen 3 tot 4 uur niet kunnen worden geladen. Anders kan het zijn wanneer kritische bedrijfsprocessen in het geding zijn en dus back-up nodig is, in de vorm van een generator of batterij bijvoorbeeld.’

Hoe werkt het in de praktijk?
‘Wij plaatsen een Netflex-kast in de klantcabine. Die vormt een digitale koppeling tussen het elektriciteitsnet en de installatie van de gebruiker, bijvoorbeeld laadinfra, batterijen of industriële processen. Bij dreigende netcongestie kan Fluvius op afstand een signaal sturen om het vermogen tijdelijk te beperken tot een afgesproken niveau. De daadwerkelijke vermogenssturing gebeurt vervolgens automatisch door de installaties van de klant zelf, op basis van dat signaal.’

Hoe spannend is dat allemaal?
‘Best wel spannend. Onze berekeningen zijn gebaseerd op het net tot de limiet uitbaten. We zijn dus niet bang om risico’s te nemen, uiteraard binnen verantwoorde grenzen. Maar dit betekent ook dat er voor bepaalde bedrijven in bepaalde gebieden geen sprake meer is van keuzevrijheid tussen vast of flex. We kunnen nu niet zonder die noodstop.’

Hoe wordt daarop gereageerd door de markt?
‘Wij drukken als netbeheerder niet zomaar op de knop bij het afroepen van flexibiliteit. Het gebeurt allemaal onder zeer strikte voorwaarden. Er wordt ook case voor case bekeken wat nodig en realistisch is. Daarnaast: als het gaat over geen aansluiting of wel, maar dan flex, is de keuze voor velen eenvoudig. Bovendien, we moeten in oplossingen denken, niet in problemen. Dat geldt voor iedereen.’

Iedereen wordt gelijk behandeld?
‘Stel er komt 20 megawatt aansluitvermogen beschikbaar, bijvoorbeeld omdat een bedrijf wegvalt, gaan we dat dan flexibel of vast invullen? En welke volgorde hanteren we daarbij, bijvoorbeeld ziekenhuizen eerst? Nederland kent al een prioriteringskader. In Vlaanderen hebben we dat nog niet. Dat is een volgende stap en daar wordt momenteel aan gewerkt; er liggen voorstellen op tafel. Dit is een van de details die nog verder moeten worden ingevuld.’

Andere zijn?
‘Denk aan de mogelijkheden van groepstransportovereenkomsten onderzoeken, bijvoorbeeld voor bedrijven die gezamenlijk binnen een energiehub hun capaciteit flexibel organiseren. Daarnaast: een flexibele aansluitingsovereenkomst bestaat feitelijk nog niet. Een wettelijk goedgekeurd kader ontbreekt vooralsnog. We werken momenteel met Fall-Back Flex, in feite 2 contracten naast elkaar; vastgekoppeld aan een marktflex. Dat voegt complexiteit toe, organisatorisch en administratief. Maar deze juridische kunstgreep zorgt er wel voor dat we nu al offertes kunnen uitsturen om flexibiliteit te implementeren.’

Snelheid is geboden…
‘En wat dat betreft ben ik heel trots op wat in zeer korte tijd is bereikt. Wij trokken maart vorig jaar aan de bel. Binnen enkele weken zaten alle relevante partijen met elkaar om de tafel: 3 ministeries – energie, ruimte en dat van de minister-president – VLAIO, VEKA, VNR, Fluvius en Elia. Het bleef daarbij niet bij praten, waardoor dit nu al realiteit is. Er was, kortom, sprake van een gedeelde visie, snelheid en een gestructureerde aanpak. Je zou willen dat het altijd zo was, bijvoorbeeld bij andere grote maatschappelijke uitdagingen in het energiesysteem.’