Amerika en Europa weren Chinese omvormers: ‘We gaan hobbelige overgangsjaren tegemoet’

Komen deze restricties als een verrassing?
‘We hebben het over een ontwikkeling van de afgelopen 3 jaar. Velen in onze sector zagen dit aankomen. Wat in Amerika en Europa gebeurt staat ook niet los van elkaar. Er is voortdurend overleg tussen beleidsmakers over de juiste cyberaanpak, ook los van een formele dialoog. Iedereen kijkt naar wat anderen doen. Dit is bovendien onderdeel van een veel bredere trend. Kijk naar onder meer communicatieapparatuur, 5G, thuisrouters, drones... Er is een breuk gaande in mondiale toeleveringsketens die al 25 jaar bestaan. Omvormers zijn daar één aspect van.’

SolarPower Europe omarmt deze maatregelen?
‘Ik spreek niet namens SolarPower Europe, maar de standpunten van de organisatie staan onder meer in een openbaar position paper over de Cybersecurity Act van de EU. Mijn standpunt is dat je cybersecurity niet moet vermengen met andere agenda’s. China voert al 15 jaar een industriepolitiek om van zonne-energie een strategische sector te maken. Amerika doet dat via de Inflation Reduction Act. De EU wil een eigen pv-industrie opbouwen, onder meer via de Net-Zero Industry Act. Dan zijn er nog andere aspecten zoals prijsdumping en buitensporige marktmacht. Bepaalde dominante Chinese leveranciers bereiken zeer grote marktaandelen in Europa, met een monopolie als risico. Maar dat is geen cyber- maar een mededingingskwestie. Die pak je aan met antitrustinstrumenten. Al deze issues raken elkaar, maar je moet ze niet door elkaar husselen.’

Los daarvan, de zorg om digitale veiligheid is terecht?
‘Zonne-energie is geen extraatje of niche meer. Europa haalt op bepaalde momenten tot 30 procent zon op het net. Zodra een sector zo belangrijk wordt, komen er nieuwe beperkingen bij. Beheer je bijvoorbeeld 3, 4 of 5 gigawatt aan zonne-energie, dan moet je gereguleerd worden. Gaat er iets mis, dan kan dat mensenlevens kosten, zoals bij de Iberische black-out van vorig jaar. Kijk naar de strenge eisen aan toeleveranciers van de nucleaire industrie. Je haalt geen reactoren uit Rusland of China. Het is logisch dat we nu ook naar pv kijken: welke componenten willen we alleen inkopen bij leveranciers die we vertrouwen, waarvan we precies weten wat erin zit en die niet van buiten Europa aangestuurd kunnen worden.’

Een ban op Chinese omvormers is terecht?
‘Het is ook een kwestie van wederkerigheid. China is zeer beschermend aangaande de eigen energievoorziening. Het is al decennia vrijwel onmogelijk voor Europese of Amerikaanse omvormer-, laadpaal- en warmtepompfabrikanten om daar te verkopen. Met data bestaat die scheiding al decennia. China heeft zijn eigen alternatieven voor Google en Facebook, zoals Baidu en WeChat. Het is geen verrassing dat Europa in de wereld van vandaag steeds beschermender wordt ten aanzien van het stroomnet.’

Hoe hard kan dat pv-projecten raken?
‘De Europese Commissie wil geen nieuwe projecten met Chinese omvormers meer financieren. De discussie loopt nu in de Raad en het Europees Parlement. Het democratische proces is eigenlijk best indrukwekkend. Lidstaten kunnen zich uitspreken en de sector mag in publieke consultaties zijn zorgen inbrengen. Die zorgen lopen vaak uiteen: veiligheidsmensen willen controle en geen risico, datacenters willen snel goedkope stroom, en huishoudens willen ook geen hogere energierekening... Er zijn botsende belangen, maar ik ken geen enkel project dat door de financieringsban permanent is stilgelegd, en ik verwacht ook niet dat dat in de toekomst gebeurt.’

Amerika is daadkrachtiger?
‘Trump staat niet bekend om subtiliteit. Het ministerie van Energie deed grote uitspraken over een omvormerverbod via de Federal Communications Commission (FCC). Maar in de kleine lettertjes is de toon milder. Bestaande, goedgekeurde producten worden niet geraakt, alleen toekomstige modellen. Sungrow, GoodWe en andere populaire Aziatische merken verkopen gewoon door. Over de tijd wordt concurreren voor hen wel moeilijker, maar dat kan wel een decennium duren. De sector wordt bewust langzaam omgebouwd. In Europa verwacht ik dat het nog geleidelijker zal gaan. Willen we wel echt van China loskomen? We willen ook niet te afhankelijk van Amerika worden. Daarnaast: Hongarije anders dan Spanje, Spanje anders dan Denemarken, Denemarken anders dan Polen... Dat zal ontwikkelingen vertragen. De toekomst is lastig te voorspellen.’

Kunnen Europa en Amerika wel zonder Chinese apparatuur?
‘Op de lange termijn misschien, op de korte termijn absoluut niet. Mensen zeggen geen Chinese apparatuur te willen, maar zodra ze de prijs zien van westerse alternatieven – soms het dubbele – wil niemand meer betalen. Er komt bovendien in veel gevallen uitstekende, hoogwaardige technologie vandaan. En China is Rusland niet, of Noord-Korea. Er is nog altijd vertrouwen en handel, en er is tevens weerstand tegen Amerikaanse cloudservers en dataverwerkende AI. Niemand heeft alles in eigen huis, compromissen zijn nodig. Veelzeggend is hoe China tot nu toe heeft gereageerd op de Europese plannen. Er wordt niet geëscaleerd, bijvoorbeeld door te zeggen dat ze hun zonnepanelen niet meer leveren als wij hun omvormers niet willen. Er wordt druk uitgeoefend waar dat wél kan – via het monopolie op zeldzame aardmetalen en mineralen bijvoorbeeld.’

Wat is de langetermijnimpact van deze ontwikkelingen op de markt?
‘We krijgen vermoedelijk wat hogere prijzen door allerhande nieuwe eisen; sterkere beveiliging van locaties, meer firewalls, meer cyberpersoneel... Dat kost wat. Daar staat tegenover dat zonnepanelen en batterijen jaar na jaar goedkoper en beter worden. Hoe dan ook: ik verwacht de komende jaren een hobbelige overgang waarin bedrijven aan nieuwe standaarden moeten wennen. Onze sector is daar echter niet uniek in. Zo worden social media voor kinderen beperkt, na vijftien jaar waarin platforms als Instagram en TikTok vrij spel hadden, tot de schade zichtbaar werd. Dit hoort bij volwassen worden, en zo’n fase gaat typisch gepaard met consolidatie. Kleine spelers komen moeilijker de zwaar gereguleerde markt op, grotere spelers nemen ze over.’

In hoeverre gaan Europese omvormerfabrikanten zoals SMA en Fronius profiteren van de toenemende beperkingen op Chinese omvormers?
‘Heel sterk, en dat geldt ook voor bedrijven als SolarEdge, Tesla en Enphase. Concurreren met Chinese subsidies was tot nu toe erg lastig. Dat gaat veranderen. Tegelijkertijd, het is mooi om een plan voor de korte en lange termijn te hebben. Maar als er 2 jaar geen inkomsten zijn, worden mensen ontslagen, sluiten bedrijven en gaat knowhow verloren, zoals we allemaal weten in onze sector. Lidstaten, DG GROW – het directoraat-generaal voor industrie en interne markt – en de Europese Commissie denken hier gelukkig wel degelijk over na, al wordt het zelden cybersecurity genoemd. Het heet dan strategische energie en toevoerzekerheid.’

Hoe kijkt u naar de toekomst als veiligheids- en cyberman?
‘Ondanks de kortetermijnonzekerheid blijft dit een geweldige sector. Zonne-energie is de goedkoopste vorm van stroom. Het is modulair, verspreid en makkelijk toe te passen. Het wordt alleen maar beter; zonnepanelen, batterijen, slim energiebeheer… We gaan naar een veel duurzamere en veel goedkopere energietoekomst. Vanuit mijn eigen achtergrond: zelfs vanuit cyberoogpunt is zon veel beter dan één centrale energiecentrale. Als je niet al je eieren in één mandje stopt, maar elke stad en elk huis zijn eigen opwek en opslag heeft, kun je dat niet in één klap aanvallen en platleggen. In het ergste geval verlies je één verbinding, niet het hele systeem.’