Klimaatdoel 2030 vrijwel verloren, kabinet kijkt naar 2040

In 2025 realiseerde Nederland een broeikasgasreductie van 36 procent ten opzichte van 1990. De verwachting is dat dit in 2030 uitkomt op 47 tot 54 procent, terwijl het wettelijke streefdoel op 55 procent staat. De kans dat het doel alsnog gehaald wordt, is kleiner dan 5 procent, zo bevestigt ook de Klimaat- en Energieverkenning 2026 van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).

Geen groot pakket
Het kabinet erkent de achterstand, maar presenteert geen groot pakket nieuwe maatregelen om het gat te dichten. De meeste beleidslijnen in de Klimaat- en Energienota stonden al in het coalitieakkoord, eerdere Kamerbrieven of eerdere klimaatpakketten. De Prinsjesdagmaatregelen die het kabinet als nieuw bestempelt, betreffen grotendeels waterstofinfrastructuur, CO2-transport en -opslag en de voortzetting van bestaande subsidieregelingen als DEI+ en VEKI.

De Raad van State, die de conceptnota beoordeelde, uit scherpe kritiek, de Afdeling advisering stelt dat er ‘nog te weinig nieuw of concreet beleid in zicht is’. De Raad constateert dat de nota urgentie uitstraalt, maar tegelijkertijd de indruk wekt dat het kabinet zich neerlegt bij het missen van het 2030-doel en de blik verschuift naar 2040 en 2050. Het advies luidt: neem nu concrete aanvullende maatregelen, wacht niet op latere beleidsstukken.

75 tot 95 gigawattpiek zonnepanelen
Een concreet nieuw element van de nota is het langetermijnplaatje voor het elektriciteitssysteem. In de eerste contouren van de sectorale energietransitiepaden rekent het kabinet rond 2040 met 75 tot 95 gigawattpiek aan zonnepanelen, 30 tot 40 gigawatt wind op zee en 12 tot 14 gigawatt wind op land. Het kabinet benadrukt dat dit richtwaarden zijn, geen vastgestelde doelen: concrete beleidskeuzes en uitvoeringsmaatregelen volgen in latere stukken.

Om vraag en aanbod in dat toekomstige systeem in balans te houden, is flexibiliteit onmisbaar. De nota spreekt van 28 gigawatt vermogen aan batterijen als onderdeel van de benodigde flexibiliteitsmix, naast vraagsturing, warmtekrachtkoppeling en power-to-heat. Om investeringen in die flexibiliteit te versnellen, wil het kabinet in 2028 de eerste capaciteitsveiling houden voor het leveringsjaar 2029-2030. Batterijen en vraagrespons kunnen via het capaciteitsmechanisme een beschikbaarheidsvergoeding ontvangen.

Netcongestie grootste bottleneck
In de Klimaat- en Energienota constateert het kabinet tot slot dat de groei van wind- en zonne-energie op land vertraagt. Het volle stroomnet wordt genoemd als een van de redenen voor de afgenomen groei. De wachtrij bij de regionale netbeheerders is inmiddels opgelopen tot ruim 15.000 aanvragen van afnemers voor 9,3 gigawatt, plus ruim 8.600 aanvragen van invoeders voor 5 gigawatt vermogen. Het kabinet ziet het oplossen van netcongestie als de onontbeerlijke voorwaarde voor de verdere elektrificatie die de energietransitie vereist.