Gebruik stroomnet op zomermiddagen bijna gratis, winteravond wordt duurste moment voor nieuw nettarief

Huishoudens betalen vanaf 2029 voor 67 procent van hun transporttarief naar verbruik en tijdstip. Voor ruim de helft van de huishoudens pakt de komst van tijdsafhankelijke nettarieven gunstig uit. Op basis van recent onderzoek verwacht de ACM dat 53 tot 64 procent van de kleinverbruikers na invoering van de variabele nettarieven minder betaalt dan onder het oude stelsel, terwijl de nettarieven voor 36 tot 47 procent hoger uitvallen.

Prikkel voor drukte
‘Door de tarieven tijdsafhankelijk te maken en huishoudens te laten betalen naar gebruik gaat ongeveer 60 procent van de huishoudens erop vooruit’, zegt ACM-bestuurslid Manon Leijten. ‘Huishoudens krijgen ook een prikkel om het net te gebruiken op momenten dat het minder druk is. Bijvoorbeeld door de elektrische auto tijdens de goedkoopste uren op te laden en apparaten slim aan te sturen.’

De precieze gevolgen verschillen sterk per woning. Een klein appartement betaalt in 2029 ongeveer 100 tot 200 euro per jaar minder. Een vrijstaande woning met een warmtepomp en een elektrische auto, waarvan de bewoners hun verbruik zoveel mogelijk aanpassen, betaalt volgens de toezichthouder 300 tot 450 euro per jaar meer. In de toelichting noemt de ACM voor een vrijstaande woning met een hoog elektriciteitsgebruik en veel elektrische apparatuur een bedrag van 300 tot 500 euro per jaar als meerprijs.

Tijdsblokken bepalen prijs
De tijdsafhankelijke nettarieven gaan gelden voor huishoudens en bedrijven met een kleine aansluiting op het stroomnet, tot en met 3 x 80 ampère. De ACM heeft haar ontwerpbesluit gebaseerd op het voorstel dat de netbeheerders afgelopen mei indienden. Na een wijzigingsopdracht van de toezichthouder, bedoeld voor een tijdsindeling die beter past bij de drukte op het stroomnet en meer mogelijkheden biedt om het verbruik aan te passen, dienden de netbeheerders in augustus een gewijzigd voorstel in.

Kleinverbruikers betalen nu nog een vast bedrag dat afhangt van de grootte van de aansluiting. Een klein appartement met een paar lampen en apparaten betaalt daardoor evenveel als een grote woning met een warmtepomp en een eigen laadpaal. In de nieuwe situatie is straks 33 procent van het transporttarief vast. De overige 67 procent hangt af van het aantal afgenomen kilowattuur en van het moment waarop stroom gebruikt wordt. Voor stroom die huishoudens terugleveren komt er géén transporttarief.

4 prijsniveaus en 5 tijdsblokken
De dag is verdeeld in tijdsblokken, per periode – winter of zomer – maximaal 5, met maximaal 4 prijsniveaus. Elk blok krijgt een wegingsfactor van 0,00 tot 1,00: hoe hoger de factor, hoe hoger het nettarief.

In de winter, van oktober tot en met maart, is de avond het duurst: van 18 uur tot en met 22 uur geldt de hoogste factor van 1,00. In de zomer, van april tot en met september, is het midden op de dag het goedkoopst: van 11 uur tot en met 17 uur is de factor 0,00, omdat er in die uren gemiddeld meer stroom wordt ingevoed dan afgenomen. Negatieve tarieven wil de ACM niet.

Zomer en winter
Zomer en winter hebben een eigen indeling, want in de winter is er meer verlichting en verwarming nodig en komt de avondpiek eerder, terwijl zonnepanelen in de zomer tot in de vroege avond stroom invoeden.

Op basis van de kosten in 2026 ligt het nettarief per kilowattuur tussen 0 en 17 eurocent. Bij een standaardverbruikspatroon komt het gemiddelde over een jaar uit op ongeveer 8 tot 10 eurocent per kilowattuur. Een huishouden betaalt nu ongeveer 360 euro per jaar aan vast nettarief voor transport, waarvan ongeveer 120 euro vast blijft. Bij ongeveer 2.500 kilowattuur per jaar en een gemiddeld verbruikspatroon komt daar volgens de ACM ongeveer 225 euro bij (red. 2.500 kilowattuur maal 9 eurocent). De definitieve tarieven voor 2029 stelt de ACM echter pas eind 2028 vast.

Meetdata slimme meters
De voorgestelde indeling is gebaseerd op meetdata uit 2025 van slimme meters die het verbruik per kwartier vastleggen. Voor ongeveer 11 procent van de kleine aangeslotenen zijn die meetgegevens niet beschikbaar. Bij een meter zonder kwartierwaarden – bijvoorbeeld doordat de communicatiefunctie ontbreekt, niet werkt of is uitgeschakeld – verdeelt de netbeheerder het totale verbruik met standaardprofielen over de tijdsblokken.

Aansluitingen zonder meter, zoals voor straatverlichting en verkeerslichten, geven zelf een belastingprofiel door. Ontbreekt dat, dan schat de netbeheerder het verbruik.

Warmtepomp blijft lonen
Verduurzamen blijft volgens de ACM lonen. Uit onderzoek in opdracht van het ministerie blijkt dat overstappen op een – hybride – warmtepomp ook onder de nieuwe regels loont: de gemiddelde totale energierekening van huishoudens met een warmtepomp blijft een stuk lager dan met een centrale verwarmings(cv-)ketel, ook wanneer de aanschafkosten worden meegerekend. Het jaarlijkse voordeel van een warmtepomp daalt wel, maar overstappen levert in 2030 naar verwachting nog steeds een kostenbesparing op.

De Vereniging Warmtepompen waarschuwde afgelopen mei nog dat een piekblok van 7 uur ‘in de praktijk niet volledig te vermijden’ is. In het ontwerpbesluit geldt het hoogste tarief in de winter nog 5 uur. Volgens de ACM maakt de beperkte lengte van die blokken daarmee gedragsaanpassing mogelijk: niet al het gebruik is te verplaatsen, maar een deel vaak wel.

Huishoudens met zonnepanelen
Huishoudens met zonnepanelen betalen relatief minder transportkosten doordat hun afnamevolume lager is, en zij krijgen een extra stimulans om opgewekte stroom zelf te gebruiken. Ook zonder zonnepanelen is er voordeel, want tijdens blokken met overvloedige zonne-energie geldt het laagste tarief. Huishoudens die sterk geëlektrificeerd zijn, betalen meer dan wie weinig stroom afneemt, maar kunnen de kosten beperken door hun gebruik te verschuiven.

De ACM adviseert huishoudens onder meer om elektrische auto’s met zonne-energie of 's nachts te laden, het liefst met een slimme laadpaal, de warmtepomp vooraf iets meer te laten verwarmen, zelf opgewekte stroom direct te gebruiken en vaatwasser, droger en wasmachine buiten de piek te laten draaien. De komende jaren komen er volgens de toezichthouder steeds meer slimme producten op de markt die hierbij helpen. Over een thuisbatterij is de toon voorzichtig: ‘Of dit financieel aantrekkelijk is, hangt af van uw situatie. Laat u hierover goed informeren.’

Ruimte voor 700.000 woningen
Transport vormt ongeveer een derde van de elektriciteitsrekening van huishoudens, en de transportkosten stijgen in 2027 al met ongeveer 89 euro. Het stroomnet loopt op veel plekken tegen de capaciteitsgrenzen aan. Volgens inschattingen van netbeheerders verlagen de nieuwe tarieven de piekbelasting door huishoudens met 10 procent, waardoor ongeveer 700.000 extra woningen kunnen worden aangesloten zonder directe netuitbreiding van het stroomnet.

Dat effect is lastig vast te pinnen. Een onderzoek dat de netbeheerders lieten uitvoeren, uitgaande van 24 tariefhoogtes per dag, komt uit op een lagere piek per transformator van tussen de 3 procent en 12 procent, afhankelijk van het type woonwijk. Volgens aanvullende simulaties is het effect met 4 tariefhoogtes vergelijkbaar. De netbeheerders zelf noemen het effect slechts beperkt te voorspellen en niet meetbaar.

Kritiek en planning
Het nieuwe stelsel is niet voor iedereen even helder. De ACM erkent dat de transparantie afneemt, maar vindt dat toelaatbaar. Voor de verdeling van 33 procent vast en 67 procent variabel tarief bestaat geen exacte berekening. Volgens sommige partijen is het stelsel nog steeds tamelijk complex, terwijl andere juist meer tijdsblokken hadden willen zien.

Netbeheerders evalueren het stelsel jaarlijks en aanpassingen lopen via een wijziging van de Tarievencode. De ACM zal na de eerste ervaringen ook de schema’s voor netaansluitingen zonder kwartierwaarden evalueren. Voor de invoering van de tijdsafhankelijke nettarieven hebben netbeheerders uiterlijk 1 november 2027 sectorafspraken nodig in het Marktfaciliteringsforum. Zij wijzen er bovendien op dat energiedelen met vrije leverancierskeuze een beroep doet op dezelfde schaarse capaciteit voor systemen en data. Besluit de minister dat eerder in te voeren, dan is volgens hen uitstel van de tarieven nodig. De ACM houdt vast aan 1 januari 2029 en verwacht dat alle partijen zich daarvoor ‘tot het uiterste’ inzetten.