Elia verwacht meer batterijen en werkt aan netneutraal aansluitingskader hoogspanningsnet

De beheerder van het Belgische hoogspanningsnet schrijft dit in het Federaal Ontwikkelingsplan 2028-2038. Elia meldde eind vorig jaar tientallen gigawatt aan aanvragen voor batterijparken op het hoogspanningsnet te hebben ontvangen.

Federaal Ontwikkelingsplan 2028-2038
Om die groei te begeleiden zonder het stroomnet te overbelasten, werkt de Belgische netbeheerder aan een nieuw, netneutraal integratiemechanisme.

De kern van dat kader is dat batterijsystemen hun inherente flexibiliteit inzetten om hun eigen netbelasting te moduleren. Daardoor kan Elia de hoeveelheid vereiste netversterkingen beperken, zo staat in het Federaal Ontwikkelingsplan dat momenteel ter consultatie voorligt. Het kader wordt in samenwerking met marktpartijen en regulatoren uitgewerkt.

Europese batterijgolf
Elia hanteert voor zijn netwerkplanning 2 scenario’s voor de ontwikkeling van Europese batterijcapaciteit. In het basisscenario (EU BASE) stijgt de geïnstalleerde batterijcapaciteit in 27 EU-landen plus het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Zwitserland van 45 gigawatt in 2025 naar 450 gigawatt in 2050, een groei van gemiddeld 16 gigawatt per jaar. In het flexibiliteitsscenario (EU FLEX+) verloopt die groei nog veel sneller: naar 770 gigawatt in 2050, wat neerkomt op gemiddeld 29 gigawatt extra per jaar. Dat is ruim een vertienvoudiging van de capaciteit in iets meer dan 25 jaar tijd.

In het FLEX+-scenario slagen landen en regio’s er beter in om lokale hernieuwbare energie te integreren dankzij de grotere hoeveelheid batterijen. Tegelijkertijd vermindert dat scenario ook de voordelen van sommige internationale verbindingen, zoals de nieuwe hoogspanningsverbinding tussen België en Nederland.

Flexibiliteitstekort dreigt
België staat voor een eigen urgente uitdaging op dit vlak. Uit de studie Adequacy & Flexibility 2026-2036, waarvan de resultaten zijn opgenomen in het ontwikkelingsplan, bleek eerder al dat België 1,8 gigawatt extra flexibiliteit bij consumenten en decentrale zonnepaneelinstallaties nodig heeft in 2026, oplopend tot 2,5 gigawatt in 2030.

Slimmer benutten eerst
Voordat Elia overgaat tot nieuwe netversterkingen, zet het plan in op het maximaal benutten van de bestaande infrastructuur via slimme technologieën.

Eén ervan is dynamic line rating (dlr), waarbij realtime weerdata worden gebruikt om de maximale transportcapaciteit van hoogspanningslijnen voortdurend te bepalen. België bleek in de CurrENT3-studie, waarbij 16 landen in Centraal- en West-Europa werden vergeleken, de beste presteerder op dit vlak.

Vergelijkbaar is real time thermal rating (rttr), waarbij continue monitoring van kabels toelaat om meer stroom door bestaande verbindingen te sturen zonder fysieke uitbreiding. Voor de verbinding Van Maerlant-Gezelle heeft een analyse aangetoond dat dit een kostbare netversterkingsoperatie kan voorkomen, goed voor een directe besparing van 100 tot 150 miljoen euro.

Verder wil Elia ook high temperature low sag (htls-)geleiders inzetten op bestaande 380-kilovolt-lijnen. Die geleiders kunnen de transportcapaciteit van een bestaand traject verdubbelen met beperkte aanpassingen aan de masten, zonder dat er nieuwe tracés hoeven te worden aangelegd.

Flexibele aansluitingen
Naast slimme technologieën is er in het plan ook aandacht voor flexibele aansluitingsovereenkomsten. Daarmee kunnen bedrijven en energieproducenten al eerder aansluiting krijgen op het stroomnet terwijl ze nog wachten op definitieve versterkingswerken. Ze accepteren daarvoor een tijdelijke beperking van hun aansluitcapaciteit. Dat model is bedoeld om de wachtrijen voor netaansluitingen te verkorten zonder dat de netwerkstabiliteit in het gedrang komt.

Batterijen en congestie
Batterijopslagsystemen brengen ook nieuwe uitdagingen met zich mee voor congestiebeheer op het hoogspanningsnet. Doordat ze snel kunnen laden en ontladen, kunnen ze volgens Elia pieken veroorzaken die zonder aanvullende maatregelen tot overbelasting leiden. Tegelijkertijd biedt diezelfde snelheid ook kansen: batterijen kunnen worden ingezet om congestieproblemen te verlichten door op slimme momenten te laden en te ontladen en zo de netbalans te ondersteunen.

Om beide kanten in kaart te brengen, heeft Elia een aparte gevoeligheidsanalyse voor grootschalige batterijopslag op het 380-kilovolt-net uitgevoerd. Uit die analyse blijkt dat een doordacht aansluitingsbeleid noodzakelijk is om de kansen te benutten zonder de risico’s te vergroten. Een kader voor de netneutrale aansluiting van batterijsystemen wordt daarvoor nog uitgewerkt in samenwerking met marktpartijen en regulatoren.

Nieuwe locatielogica
Het ontwikkelingsplan introduceert ook een colocatieprincipe voor grootschalige energieprojecten. Nieuwe productie-eenheden met een groot vermogen worden bij voorkeur aangesloten in de buurt van verbruikscentra, terwijl nieuwe grootverbruikers worden gestimuleerd om zich te vestigen nabij gebieden met een overschot aan productie. Dat principe moet de druk op het transportnet verminderen en maakt deel uit van de bredere aanpak om investeringen in nieuwe infrastructuur zo gericht en efficiënt mogelijk in te zetten.