Leven na de salderingsregeling: zó gebruik je 90 procent van stroom zonnepanelen zelf

Hoe kijken jullie als energieleverancier naar het einde van de salderingsregeling voor zonnepanelen?
‘Het was al jaren duidelijk dat deze regeling ten einde zou komen, en dat is ook logisch. Toch heeft het nog best lang geduurd voordat er duidelijkheid kwam, wat voor zowel klanten als voor ons onzekerheid meebracht. Bij het plaatsen van pv wil je klanten een eerlijk verhaal vertellen over wat ze ervan kunnen verwachten. Hoewel het einde van salderen uiteindelijk abrupt was, weet iedereen nu in ieder geval waar die aan toe is.’

Zonnepanelen werden wel ineens een stuk minder populair…
‘Dat is jammer, want ze zijn ook zonder salderen nog steeds prima oplossingen om een flink deel van je stroombehoefte zelf in te vullen. Salderen was natuurlijk een gouden regeling. Nu moet je gaan nadenken over wat je erbij doet om maximaal gebruik te maken van je zonnestroom. Dan is er voor woningeigenaren nog steeds een mooie businesscase te maken.’

En huurders?
‘Voor hen wordt het extra lastig, omdat ze vaak een vergoeding aan hun verhuurder betalen voor de zonnepanelen. Dat vind ik een belangrijk aandachtspunt. Het lijkt soms alsof alleen de huurder voordeel heeft van die zonnepanelen, maar ook de corporatie heeft er voordeel van, in de vorm van een beter energielabel van de woning. Zij denken nu ook na over oplossingen om zonnepanelen aantrekkelijk te houden.’

Hoe nu verder?
‘Welke stapjes kun je als woningeigenaar of huurder zetten om dat op te vangen? Jaren geleden maakte ik al eens een routekaart voor de weg naar aardgasvrij. Nu heb ik er een over salderen. Die start bij hoe je je woning nu verwarmt, met een cv-ketel, een hybride of een all-electric warmtepomp. Vervolgens schetst hij welke stapjes je kunt zetten, wat die doen met het eigen verbruik van je zonnestroom en wat dat oplevert. Als gemiddeld huishouden kom je met één of twee maatregelen vaak al best ver.’

Jij rekende met…
‘Een huishouden van 3 personen in een middelgroot rijtjeshuis, met een cv-ketel en ruim 3.000 wattpiek aan zonnepanelen. Dat verbruikt per jaar ongeveer 2.800 kilowattuur stroom en zo’n 1.080 kuub gas. Ik heb het uur voor uur doorgerekend met het standaardklimaatjaar dat we ook in de nieuwbouw gebruiken, en met de verwachte energietarieven voor 2030. Voor stroom ga ik uit van een kwartje per kilowattuur. Elke woning in Nederland is natuurlijk anders, dus de werkelijke getallen zullen per huishouden verschillen.’

Wat leveren zonnepanelen je nog op als je niks doet?
‘Ze zeggen weleens dat dat geen optie is, maar dat is niet geheel waar. Ongeveer een derde van je zonnestroom verdwijnt sowieso je woning in, salderingsregeling of niet. Dat levert zo’n gemiddeld huishouden ongeveer 250 euro per jaar op, en dat is blijvend. Uit frustratie zonnepanelen uitzetten is dus niet slim. Focus op wat je doet met die andere twee derde.’

Bijvoorbeeld je verbruik naar de zonnige uren verschuiven?
‘Stofzuigen of de vaatwasser aanzetten als de zon schijnt is absoluut zinvol. Dat advies hoor je vaak, maar wat ik daarbij een beetje mis, is de nuance. Dit soort gedragsverandering levert niet zoveel op. Ik kwam uit op 6 procent meer zelfconsumptie, een besparing van 38 euro per jaar, en dat is nog best optimistisch. Ik noem het sympathiek-symbolisch. Het is goed om je bewust te zijn van wanneer je energie verbruikt; dat wordt steeds belangrijker. Maar je wordt er niet rijk van.’

Wat helpt dan wel?
‘Een hybride of all-electric warmtepomp gebruikt ongeveer 6 procent van je zonnestroom. Daar hoef je niets anders voor te doen dan een warmtepomp hebben. Een all-electric warmtepomp verwarmt ook je tapwater. Stem het programma daarvoor, met name ook voor de wekelijkse desinfectie tegen legionella, eenmalig in op de zonne-uren. Dan verbruik je op jaarbasis nog eens 9 procent van je eigen productie. Dat is niet spectaculair, maar het is wel iets waar je relatief weinig voor hoeft te doen.’

En met een hybride warmtepomp?
‘Overweeg dan eens om een boiler toe te voegen. Misschien kan je hybride warmtepomp je woning nog niet helemaal verwarmen, maar tapwater bereiden kan elke warmtepomp en daar heb je nauwelijks vermogen voor nodig. De warmtepomp doet dan je basisverwarming en je tapwater, en de cv-ketel draait alleen nog in de winter als het echt koud is. Niet elke hybride kan een boiler laden, maar de all-electric-ready hybrides wel. Als je zonnepanelen hebt, maakt dit een warmtepomp toch weer net een beetje aantrekkelijker.’

Niet iedereen heeft een warmtepomp…
‘Ik ben al een tijdje pleitbezorger van de vaste airco als hybride verwarmingsoplossing. Een airconditioner is een warmtepomp, en by far de meest succesvolle. Ongeveer driekwart van alle warmtepompen in de gebouwde omgeving is een airco. Vrijwel elke airco die de afgelopen 5 jaar is geplaatst, kan ook verwarmen. Uit TNO-onderzoek van begin dit jaar blijkt dat 85 procent van de eigenaren hem daar ook voor gebruikt, en ongeveer 30 procent zelfs als volledige verwarming. In 2030 verwachten we meer dan 3 miljoen huishoudens met een airco. Toch noemt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) de airco pas in de Klimaat- en Energieverkenning van 2026 als verwarmingstoestel. Dat is echt bijzonder.’

Wat levert een airco op?
‘Die gebruikt ongeveer 7 procent van je zonnestroom voor koeling en 3 procent voor verwarming, goed voor zo’n 83 euro per jaar. Daar komt het uitgespaarde gas nog bij. Plaats je een airco met een binnendeel in de woonkamer en misschien ook een op de bovenverdieping, dan is aan het eind van het jaar je energierekening lager en heb je zowel een warme als een koele woning. Alleen is verwarmen met een airco nu nog een beetje houtje-touwtje. Mensen zoeken het zelf uit: de een doet heel veel, de ander heel weinig. Ik denk dat er ruimte is voor onderzoek en oplossingen om een airco beter in te zetten voor verwarming.’

En je elektrische auto laden als de zon schijnt?
‘Ook een goed idee, maar er is één probleem. De meeste laadpalen die we in Nederland plaatsen, zijn in zekere zin domme palen: je prikt de stekker erin en de auto trekt 11 kilowatt, op 3 fasen. Weinig zonnepaneelsystemen hebben zoveel overschot, meestal houdt het bij 1,5 kilowatt op. Je haalt dan het grootste deel uit het stroomnet en pakt maar ongeveer 5 procent van je zonnestroom. Laad je met dezelfde paal op 1 fase, dus op een lager vermogen, dan gebruik je bijna 5 keer zoveel van je zonnestroom. Er komen ook steeds meer laadpalen die hun vermogen aanpassen aan wat je op dat moment teruglevert. Je moet de auto natuurlijk wel thuis hebben als de zon schijnt.’

Uiteindelijk zul je ook energie moeten opslaan…
‘Dat is eigenlijk heel binair: je slaat het thermisch op of elektrisch, in water of in een batterij. De grap is dat het ongeveer evenveel doet. Met een thuisbatterij van 5 kilowattuur realiseer je zo’n 38 procent meer zelfverbruik. Een zonnestroomboiler laadt alleen op het overschot van je zonnepanelen en pakt zo’n 44 procent van je zonnestroom. Hij heeft ook de hoogste CO2-reductie, omdat je dat warme water niet meer met je cv-ketel hoeft te maken.’

Dat is de meest logische keuze?
‘De prijzen van batterijen zijn zo ver gedaald dat ze financieel aantrekkelijker zijn. Een plug-inbatterij prik je bovendien gewoon zelf in het stopcontact, wat schaarse installatiecapaciteit spaart. En door de geopolitieke situatie en de netcongestie zoeken veel mensen naar noodstroom. Wat je vooral niet moet doen, is allebei. Een boiler en een batterij pakken namelijk hetzelfde overschot op hetzelfde moment. Wil je toch thermisch en elektrisch opslaan, kies dan naast je batterij voor een warmtepompboiler. Die maakt van 1 kilowattuur stroom 3 tot 4 kilowattuur warmte.’

Hoe groot moet zo’n batterij zijn?
‘Om je eigen verbruik te optimaliseren, is 5 kilowattuur doorgaans voldoende. Veel mensen plaatsen 20 of 30 kilowattuur, maar bij een standaard pv-installatie van 3 tot 3,5 kilowattpiek heeft dat eigenlijk geen zin. Of je een plug-inbatterij kiest, hangt vooral af van hoeveel waarde je hecht aan noodstroom. Wil je dat het hele huis blijft draaien bij een stroomstoring, dan heb je een geïnstalleerde batterij nodig. Voor woningcorporaties kan een plug-inbatterij een oplossing zijn. Daarmee pak je al snel een flink deel extra van die zonnestroom, voor een relatief lage investering. En kun je hopelijk de huurder tevreden houden.’

Op jouw routekaart staat ook een route diensten. Wat moet een consument zich daarbij voorstellen?
‘Een warmtepomp, batterij of zonnestroomboiler doet het autonoom al uitstekend. Sommige plug-inbatterijen hebben een AI-functie: na een paar weken hebben ze je helemaal in de smiezen en hoef je er niks aan te doen. Vaak kunnen ze ook al inspelen op dynamische stroomprijzen. Er zijn extra factoren die waarde kunnen creëren, zoals congestievergoedingen, onbalanshandel via een aggregator en monitoring, zodat iemand langskomt als je warmtepomp bijvoorbeeld niet lekker draait. Veel meer zonnestroom gebruik je daar niet mee, dat doen die apparaten uit zichzelf al. Maar je energiekosten gaan wel verder omlaag. Met een beetje hulp van buitenaf kom je dus verder.’

Onder de streep?
‘Salderen was verduurzamen met zijwieltjes. Die gaan ervanaf. Op jaarbasis energieneutraal zijn was gemakkelijk, maar nu moet je een nieuwe balans vinden. Doe je niks, dan valt ongeveer twee derde van je voordeel weg, en voor huurders die voor hun zonnepanelen betalen nog veel meer. Je moet energie gaan opslaan. Dat betekent wellicht een duwtje voor de warmtetransitie, want een warmtepomp wordt net wat interessanter. Wie kan en wil investeren, kan rond de 80 à 90 procent van zijn zonnestroom zelf gebruiken. Kijk tevens naar die airco: dat is echt een verwarmingstoestel. Waardeer die dan ook zo.’