Energiedelen na einde salderingsregeling: ‘Een sympathiek idee, maar complexer dan gedacht’

Nu de salderingsregeling verdwijnt, groeit de belangstelling voor energiedelen. Herkennen jullie dat als brancheorganisatie van energieproducenten, -leveranciers en -handelaren?
‘We kunnen ons goed voorstellen dat mensen met zonnepanelen nadenken over hoe ze hun zonnestroom zo goed mogelijk benutten. Zoveel mogelijk zelf verbruiken of opslaan in een thuisbatterij ligt dan voor de hand. Maar lukt dat niet helemaal, of is een batterij nog te duur, dan kan energiedelen een volgende stap zijn.’

Wat houdt energiedelen precies in?
‘Kort gezegd: de stroom die jouw zonnepanelen terugleveren, wordt op hetzelfde moment verbruikt door iemand anders, bijvoorbeeld je buurman, ouders, tante, vriend of vriendin. De financiële afspraken daarover maak je rechtstreeks met elkaar, zonder tussenkomst van de energieleverancier. Per kwartier wordt geregistreerd hoeveel jij teruglevert en hoeveel de ander afneemt. Alleen wat in datzelfde kwartier samenvalt, telt als gedeelde stroom.’

Wat kan er nu al?
‘De Energiewet biedt op dit moment 3 mogelijkheden. Je kunt energie delen met iemand die dezelfde energieleverancier heeft, als die leverancier dat aanbiedt; dat is zijn eigen keuze. Je kunt je teruglevering ook verkopen aan een andere marktpartij dan je eigen energieleverancier. Dat heet teruglever-aggregatie. En er is peer-to-peerhandel: dan verkoop je je teruglevering via een marktpartij aan een andere afnemer, die je zelf uitkiest.’

De Energiewet wordt alweer aangepast, naar verwachting in de eerste helft van 2027. Wat verandert er dan?
‘Dan wordt energiedelen ook mogelijk tussen mensen met verschillende energieleveranciers. En energieleveranciers worden verplicht om het aan te bieden.’

De stroom loopt gewoon via hetzelfde elektriciteitsnet; fysiek verandert er niets…
‘Energiedelen is puur een administratief proces. Maar die administratie is wel zeer complex, zeker als er 2 energieleveranciers bij betrokken zijn. De deelafspraak en de metingen per kwartier moeten centraal worden bijgehouden en in de klantsystemen van beide leveranciers worden verwerkt.’

Wie moeten er allemaal met elkaar verrekenen?
‘Om te beginnen de afnemers zelf. Die sluiten onderling een energiedeelcontract, laten dat registreren en gaan elkaar vervolgens factureren. Daarvoor moet dan ook nog iets voor de btw geregeld worden. Daarnaast moet met de programmaverantwoordelijken van beide energieleveranciers informatie over de gedeelde stroom uitgewisseld worden. Zo kloppen hun energieprogramma’s en voorkom je onnodige onbalans in het elektriciteitssysteem. En de energieleveranciers moeten het gedeelde deel in hun administratie en op de energierekening van allebei de afnemers aftrekken van wat de meter heeft geregistreerd. Over die gedeelde stroom moeten ze wel nog apart energiebelasting innen.’

Wat doet energiedelen met de voorspelbaarheid van verbruik en teruglevering?
‘Vooraf weet niemand precies hoeveel er wordt teruggeleverd – afhankelijk van het weer – en hoeveel er wordt afgenomen – afhankelijk van het verbruik van de ontvangende deler. Daardoor wijkt de werkelijkheid af van de energieprogramma’s die de programmaverantwoordelijken hebben ingediend. Dat veroorzaakt onbalans op het elektriciteitsnet, en die onbalans kost hun geld. Ze lopen nu al een financieel risico door het weer, want je weet nooit precies hoeveel zonnepanelen opwekken. Daar komt nu ook nog het risico van onvoorspelbaar energiedelen bij. Het risico op extra onbalanskosten neemt dus toe.’

Er wordt gesproken over statisch en dynamisch energiedelen. Wat is het verschil?
‘Bij dynamisch delen wordt alleen gedeeld wat de ander ook echt afneemt. Dat is elk kwartier anders. Om de voorspelbaarheid te verhogen en het risico op onbalanskosten te verlagen, heeft de sector voorgesteld om met een vast aandeel te werken: statisch delen. De deler en de ontvanger spreken samen een percentage af, en dat deel van de werkelijke teruglevering gaat sowieso naar de ontvanger. Gebruikt die minder dan hem is toegekend, dan geldt het restant administratief alsnog als teruglevering, maar dan van de ontvanger. Om het beeldend te maken: virtueel ligt dan ongeveer het afgesproken percentage van de zonnepanelen op het dak van de ontvangende deler.’

Hoe aantrekkelijk is energiedelen voor consumenten?
‘Het is vooral een sympathiek idee: je krijgt voor je kilowattuur zonnestroom meer van degene met wie je deelt dan van je energieleverancier. Of dat met alles wat erbij komt kijken, administratie en kosten, ook echt aantrekkelijk is, hangt af van je situatie. Energie-Nederland is van mening dat het minimaal aan de geldende regels en systeemafspraken moet voldoen. Het blijft eenvoudiger om het te doen via bijvoorbeeld een peer-to-peerhandelaar, of via een energieleverancier die energiedelen tussen zijn eigen klanten faciliteert, zoals tussen de leden van een energiecoöperatie.’

En wie betaalt uiteindelijk de extra kosten van al die verrekeningen?
‘Er zijn 2 soorten kosten. De netbeheerders maken kosten om energiedelen mogelijk te maken, bijvoorbeeld voor de centrale administratie van de energiedeelovereenkomsten en het vastleggen en versturen van de vele meterstanden. Die kosten worden verwerkt in de nettarieven, dus daar betaalt iedereen aan mee. De kosten die energieleveranciers maken, horen wat Energie-Nederland betreft door de klanten die energie delen te worden gedragen. Leveranciers brengen die volledig bij hen in rekening. Zo voorkom je dat klanten die niet delen, meebetalen. We willen niet weer dezelfde situatie als destijds bij salderen.’