Von der Leyen kondigt plan aan voor echte Europese energie-unie tegen hoge energiekosten

Dat heeft Commissievoorzitter Ursula von der Leyen aangekondigd tijdens een debat in het Europees Parlement. Het Europese energieprobleem ligt volgens haar op 2 vlakken. ‘We zijn niet alleen te afhankelijk van buitenlandse fossiele brandstoffen, waarbij gas de prijs bepaalt, maar we laten ook kansen liggen doordat we geen echte Europese energie-unie hebben’, licht ze toe.

Gebundelde inkoopkracht
Die kansen ziet ze volgens eigen zeggen van stroomnetten en interconnectoren, de grensoverschrijdende verbindingen tussen de elektriciteitsnetten van lidstaten, tot gebundelde inkoopkracht.

Voor die elektriciteitsnetten bepaalden de Europese lidstaten in juni al hun standpunt over het Europese netwerkpakket van afgelopen december, met als doel nog dit jaar tot definitieve wetgeving te komen. ‘We moeten veel beter gebruikmaken van het potentieel dat we hebben’, aldus Von der Leyen. Wanneer het plan verschijnt, vertelde ze niet.

Sancties blijven staan
In hetzelfde debat stelt Von der Leyen dat de energiesancties tegen Rusland van kracht blijven. ‘Vanwege het huidige debat wil ik glashelder zijn: deze sancties blijven totdat Rusland de oorlog stopt.’ Ze wijst erop dat het Rusland was dat de gastoevoer naar Europa afsneed. ‘Rusland is geen betrouwbare energieleverancier. Want het zou, en dat is onze ervaring, op elk moment energieafhankelijkheid als wapen inzetten om anderen te chanteren. Dat is een les die Europa zeker niet zal vergeten.’

Afhankelijkheid afbouwen
Het pakket dat in december verschijnt, heet DiversifyEU. Het is volgens Von der Leyen landneutraal en moet Europese bedrijven helpen hun toeleveringsketens te spreiden.

‘Het principe is eenvoudig: geen kritieke afhankelijkheid van één enkele leverancier.’ Voor de zonne-energiesector raakt dat een gevoelige snaar: de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) concludeerde in augustus dat Europa voor zonnepanelen, batterijen en windmolens structureel afhankelijk van China is.

Geopolitiek drukmiddel
Daarnaast komt de Commissie met een nieuw instrument om sneller de toegang tot de Europese interne markt te kunnen beperken wanneer Europese belangen worden bedreigd. ‘Want afschrikking werkt wanneer anderen weten dat we klaar zijn om te reageren’, duidt Von der Leyen. Een solidariteitspakket moet er bovendien voor zorgen dat geen lidstaat er alleen voor staat als een land of bedrijfstak economisch onder druk wordt gezet. Volgens de Commissievoorzitter troffen nieuwe handelsbeperkingen vorig jaar bijna 3 biljoen Amerikaanse dollar aan wereldwijde handel, meer dan 3 keer zoveel als het jaar daarvoor. ‘We zien kritieke grondstoffen die aan banden worden gelegd en essentiële technologieën die als geopolitiek drukmiddel worden gebruikt.’

Chinese overcapaciteit
Von der Leyen noemt China nadrukkelijk als voorbeeld. Het Europese handelstekort met China bedroeg in 2025 1 miljard euro per dag. ‘Dit is niet houdbaar. Industriële overcapaciteit en oneerlijke marktpraktijken verstoren de concurrentie’, stelt ze. Chinese bedrijven ontvangen volgens haar tot 8 keer meer subsidie dan vergelijkbare bedrijven in landen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). ‘En de Europese industrie betaalt de prijs. Fabrieken staan onder druk. We zien banen verdwijnen in onze industriële kerngebieden.’

De Europese Raad sprak daarom een aanpak af die bestaat uit dialoog waar die resultaat oplevert, ingrijpen waar dat nodig is en sterkere instrumenten om Europese belangen te verdedigen. Via dialoog boekte Eurocommissaris Maroš Šefčovič volgens Von der Leyen al resultaat. China verlaagt de importtarieven op Europese producten met een waarde van bijna 4 miljard euro, er is meer voorspelbaarheid over Chinese exportbeperkingen voor zeldzame aardmetalen en magneten, en bepaalde Europese bedrijven zijn van Chinese controlelijsten gehaald.

Quotum hybride auto’s
Het duidelijkste voorbeeld noemt Von der Leyen de autosector. De export van Chinese hybride elektrische auto’s naar de Europese Unie (EU) steeg van 2,5 miljard Amerikaanse dollar naar 7,5 miljard Amerikaanse dollar, een verdrievoudiging in 12 maanden. De EU en China spraken een jaarlijks quotum af van 350.000 hybride voertuigen uit China, waarmee de export met ongeveer 45 procent daalt. Het quotum wordt uitgevoerd via een vrijwaringsmaatregel, een tijdelijke handelsbeperking bij een plotselinge importgolf, zodat de EU de controle houdt. ‘Zo heeft China voor het eerst ingestemd met exportbeperking in een grote industriële sector’, vertelt Von der Leyen. Ze waarschuwt wel dat één akkoord in één sector een structurele onbalans niet oplost.

Levert dialoog niets op, dan moet Europa volgens haar bereid zijn handelsbeschermingsinstrumenten in te zetten, waaronder vrijwaringsmaatregelen om snel te reageren op importgolven die Europese bedrijfstakken bedreigen. De regeringsleiders gaven daar volgens Von der Leyen een duidelijk positief signaal voor. De Europese Commissie werkt al nauw samen met de chemie- en machinesector, die zich toenemend zorgen maken.

Minder regeldruk
Ook de Europese concurrentiekracht stond op de agenda. De Commissie heeft 12 zogeheten omnibuspakketten met vereenvoudigingen voorgesteld, waarvan er 3 inmiddels zijn aangenomen. Als alle maatregelen worden aangenomen, kunnen ze samen meer dan 22 miljard euro per jaar aan administratieve lasten besparen. Verder stelde de Commissie EU Inc voor, waarmee bedrijven makkelijker kunnen starten en groeien in de hele Unie, en een nieuwe aanbestedingswet voor eenvoudigere en snellere aanbestedingen.

Von der Leyen wil dat lidstaten die ambitie overnemen en stelt daarom een pact tegen zogeheten gold-plating voor: het nationaal strenger of ingewikkelder invullen van Europese regels. ‘Het moet heel eenvoudig zijn: een regel die op Europees niveau is afgesproken, mag niet complexer en versnipperder worden wanneer die nationaal wordt omgezet of uitgevoerd.’ Daarnaast introduceert de Commissie het principe ‘Only Once’, waarbij bedrijven gegevens maar één keer hoeven aan te leveren en de overheid met behulp van kunstmatige intelligentie voor efficiënt gebruik daarvan moet zorgen.