Electrification Action Plan: Europa nog lang niet op koers voor 200 gigawatt energieopslag in 2030

Met het Electrification Action Plan wil de Europese Commissie het gebruik van elektriciteit in de industrie, het vervoer en gebouwen sterk verhogen. Het aandeel elektriciteit in het Europese eindverbruik moet mogelijk groeien van 23 procent nu naar 46 procent in 2040. Dat doel is namelijk nog indicatief. De Europese Commissie onderzoekt de gevolgen ervan als onderdeel van het nieuwe pakket voor het Europese energiebeleid na 2030. Snellere elektrificatie kan de Europese rekening voor de import van fossiele brandstoffen volgens de Commissie in 2040 met maximaal 260 miljard euro per jaar verlagen.

Energieopslag verviervoudigen
Energieopslag krijgt een centrale plaats in het plan. De Europese Unie (EU) beschikt volgens de Europese Commissie momenteel over ongeveer 55 gigawatt opslagvermogen. Dat moet in 2030 zijn gegroeid naar 200 gigawatt en in 2040 naar 500 gigawatt.

De Commissie rekent thuisbatterijen, grootschalige batterijparken, warmteopslag, pompaccumulatie en langdurige energieopslag mee voor het doel. Het cijfer van 200 gigawatt is vooralsnog een beleidsdoel en geen juridisch bindende verplichting voor de lidstaten. De Europese Commissie wil de voortgang wel gebruiken als belangrijke maatstaf voor de uitvoering van het actieplan.

Akkoord onvoldoende
Het Electrification Action Plan bouwt voort op het eerste Europese akkoord over energieopslag. Daarin hebben 22 lidstaten, bedrijven en financiële instellingen afgesproken de uitrol in de periode 2026 tot en met 2028 te versnellen.

De afzonderlijke nationale toezeggingen die al zijn ingediend, tellen volgens het actieplan op tot 30 à 35 gigawatt stationaire opslag. Dat is opslag op een vaste locatie, zoals een batterijpark of een batterij bij een bedrijf. Nederland moet zijn nationale toezegging nog voor het einde van 2026 indienen. Daarmee is het doel van 200 gigawatt volgens de Europese Commissie dan ook nog lang niet in zicht.

Netcodes voor opslag
In 2026 wil de Europese Commissie nieuwe en aangepaste netcodes voorstellen. Deze moeten het eenvoudiger maken om batterijen, warmteopslag, elektrische auto’s, warmtepompen en andere flexibele apparaten op het elektriciteitsnet aan te sluiten en aan te sturen.

Ook organiseert de Europese Commissie een conferentie over belemmeringen voor energieopslag. Daarbij is speciale aandacht voor langdurige opslag en de combinatie van opslag met langlopende stroomafnamecontracten voor hernieuwbare energie.  

Vehicle-to-grid vanaf 2030
Ook batterijen in elektrische auto’s moeten een grotere rol krijgen. De Europese Commissie wil uiterlijk medio 2027 onderzoeken hoe slim laden standaard kan worden opgenomen in energiecontracten voor elektrische auto’s.

Uiterlijk eind 2027 moeten bovendien technische eisen worden opgesteld voor nieuwe elektrische auto’s die vanaf 2030 in de Europese Unie op de markt komen. Die voertuigen moeten geschikt zijn voor bidirectioneel laden. Daarbij kan de auto niet alleen elektriciteit opnemen, maar deze op een geschikt moment ook terugleveren aan een woning of het stroomnet.

Raamwerk voor proeftuinen
De Europese Commissie lanceert hiervoor een raamwerk voor proeftuinen waarin lidstaten tijdelijk aangepaste regels kunnen testen. Daarbij kan worden geëxperimenteerd met aparte meters, dynamische nettarieven, vergoedingen voor flexibiliteit en het voorkomen van dubbele belasting op elektriciteit.

Nederland wordt in de begeleidende documenten nadrukkelijk als voorbeeld genoemd. In Utrecht leveren honderden elektrische deelauto’s al elektriciteit terug. Stedin en LomboXnet sloten hiervoor recent een capaciteitssturingscontract, waarin is vastgelegd wanneer de auto’s het overbelaste stroomnet mogen ondersteunen.

Btw op thuisbatterijen
De Europese Commissie herhaalt haar advies aan lidstaten om gebruik te maken van de bestaande mogelijkheid om de btw op zonnepanelen, thuisbatterijen en warmtepompen te verlagen. Een lager tarief wordt niet Europees verplicht. Iedere lidstaat beslist zelf of en hoe de mogelijkheid wordt gebruikt.

Nieuw is de uitgebreide handleiding voor social leasing en andere financieringsregelingen. Overheden kunnen daarmee huishoudens met een laag of middeninkomen helpen bij de aanschaf van elektrische auto’s, warmtepompen, zonnepanelen, zonneboilers en batterijen. Bij social leasing betaalt een huishouden maandelijks voor het gebruik van een installatie, terwijl de overheid een deel van de kosten draagt of garanties verstrekt. Omdat zonnepanelen, thuisbatterijen en warmtepompen meestal vast aan een gebouw verbonden zijn, noemt de Commissie ook subsidies, leningen met weinig of geen rente en financiering via de energierekening.

Eigen regelingen ontwerpen
De regeling kan worden betaald uit het Sociaal Klimaatfonds en inkomsten uit het Europese emissiehandelssysteem voor gebouwen en wegvervoer. De Europese Commissie adviseert om zonnepanelen waar mogelijk te combineren met een batterij. Daardoor kan een huishouden meer eigen zonnestroom gebruiken en tijdens drukke uren minder elektriciteit van het net afnemen.

Het gaat niet om 1 Europees subsidieprogramma. Het zijn aanbevelingen waarmee nationale overheden eigen regelingen kunnen ontwerpen.

Warmtepompen versnellen
De jaarlijkse installatie van warmtepompen moet volgens het actieplan stijgen van 2,4 miljoen exemplaren in 2025 naar ongeveer 4 miljoen in 2030. De Europese Commissie onderzoekt daarvoor uiterlijk in 2027 een Europees marktmechanisme dat fabrikanten moet stimuleren om meer warmtepompen te verkopen.

Daarnaast wil zij de aanschaf door overheden versnellen, financiering verbeteren en nationale vergelijkingswebsites voor warmtepompoffertes ondersteunen. De maatregelen volgen op een herstel van de markt. De Europese Commissie benadrukt dat warmtepompen beter kunnen presteren wanneer zij worden gecombineerd met zonnepanelen, batterijen en energiemanagementsystemen. Het verschuiven van de warmtevraag naar uren met veel hernieuwbare elektriciteit kan bovendien piekbelasting en kosten voor het stroomnet beperken.

Elektriciteit goedkoper
De Europese Commissie wil ten slotte het prijsverschil tussen elektriciteit en gas verkleinen. Elektriciteit mag in 2030 voor huishoudens niet meer dan 2,5 keer zo duur zijn als gas. Voor de industrie wordt gemikt op maximaal 2 keer de gasprijs.

Volgens de Europese Commissie remmen hoge elektriciteitsprijzen de verkoop van warmtepompen, elektrische voertuigen en industriële elektrische installaties. Lidstaten met de gunstigste verhouding tussen elektriciteits- en gasprijzen verkopen 3 keer zoveel warmtepompen als landen waar elektriciteit meer dan 3 keer zo duur is als gas.

Naast het Electrification Action Plan heeft de Europese Commissie daarom een apart wetsvoorstel ingediend over nettarieven, slimme meters, belastingen en toegang tot het stroomnet. Dat voorstel moet nog worden goedgekeurd door het Europees Parlement en de lidstaten.