EU wil voorrang op stroomnet voor rijpe projecten, ‘first ready, first served’ nieuwe standaard

Als onderdeel van het Electrification Action Plan wil de Europese Commissie dat zonneparken en andere duurzame-energieprojecten die daadwerkelijk kunnen worden gebouwd sneller toegang krijgen tot schaarse netcapaciteit. De Europese Commissie wil daarom afstappen van een systeem waarbij aanvragen uitsluitend op volgorde van binnenkomst – first come, first served – worden behandeld.

Uit wachtrij verwijderen
Lidstaten en toezichthouders moeten aanvragen kunnen beoordelen op uitvoeringsrijpheid, voortgang en hun bijdrage aan het verminderen van netcongestie. Aanvragen die jarenlang capaciteit reserveren zonder voldoende vooruitgang te boeken, kunnen uit de wachtrij worden verwijderd.

De maatregel om over te stappen op ‘first ready, first served’ maakt deel uit van het wetsvoorstel waarmee de Europese Commissie de Europese elektriciteitsverordening wil wijzigen. Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie moeten dat voorstel nog behandelen.

Wachtrijen blijven groeien
In minimaal 16 lidstaten bestaan inmiddels wachtrijen voor een aansluiting op het elektriciteitsnet. Bedrijven en ontwikkelaars moeten daardoor soms maanden of jaren wachten voordat zij stroom kunnen afnemen of duurzame elektriciteit kunnen invoeden.

De Europese Commissie onderscheidt verschillende oorzaken. Netuitbreidingen worden te laat gepland, projecten worden aangevraagd op locaties waar onvoldoende capaciteit beschikbaar is en aansluitprocedures verlopen niet altijd efficiënt.

Daar komt bij dat een deel van de aanvragen speculatief of onvoldoende ontwikkeld is. In sommige landen is voor projecten gezamenlijk tot 30 keer de nationale piekvraag aan netcapaciteit aangevraagd. In Slowakije zou ongeveer 50 procent van de gereserveerde capaciteit in de aansluitwachtrij ongebruikt blijven.

Niet langer eerst
Bij de verdeling van netcapaciteit wordt vaak het principe gehanteerd dat de eerste aanvrager ook als eerste aan de beurt komt. De Europese Commissie wil dat lidstaten bij netcongestie kunnen overstappen naar een systeem waarbij het project dat als eerste klaar is om te bouwen als eerste wordt aangesloten.

Een ontwikkelaar die al beschikt over grond, vergunningen, financiering en een haalbare planning kan dan eerder worden aangesloten dan een ouder project dat nauwelijks voortgang heeft geboekt. De Europese Commissie adviseerde lidstaten eerder al om niet uitsluitend naar de datum van de aanvraag te kijken. Het wetsvoorstel moet die mogelijkheid nu expliciet in de Europese regels vastleggen.

Bewijs van voortgang
Netbeheerders en toezichthouders kunnen duidelijke voorwaarden en tussentijdse mijlpalen vaststellen. Een aanvrager moet dan periodiek aantonen dat het project nog bestaat en volgens planning wordt ontwikkeld.

Daarbij kan worden gevraagd naar ruimtelijke vergunningen, rechten op de grond, technische ontwerpen en bewijs dat de financiering haalbaar is. Wanneer een ontwikkelaar afgesproken mijlpalen niet bereikt, kan de gereserveerde capaciteit opnieuw worden verdeeld.

Volgens de Europese Commissie voorkomt dit dat uitvoeringsrijpe projecten worden benadeeld door aanvragen die vooral zijn ingediend om een plaats in de wachtrij veilig te stellen. Het regelmatig opschonen van wachtrijen moet bovendien zorgen voor een betrouwbaarder beeld van de werkelijke behoefte aan netuitbreiding.

Voorrang blijft nationaal
Lidstaten kunnen daarnaast bepalen dat bepaalde sectoren of soorten gebruikers bij schaarste voorrang krijgen. Ook de economische, maatschappelijke en milieueffecten van een project mogen worden meegewogen.

De criteria moeten openbaar, objectief en niet-discriminerend zijn. Nationale toezichthouders houden ruimte om rekening te houden met de situatie in hun eigen land.

Voorrang mag niet de enige maatregel tegen netcongestie zijn. Lidstaten moeten ook werken aan gezamenlijke netplanning, flexibele aansluitcontracten en slimme oplossingen waarmee meer vermogen over bestaande kabels en transformatorstations kan worden vervoerd.

120 gigawatt wacht
De Europese Commissie schat, op basis van gegevens van klimaatdenktank Ember, dat snellere en efficiëntere aansluitprocedures maximaal 120 gigawatt aan uitvoeringsrijpe hernieuwbare-energieprojecten kunnen vrijspelen. Deze projecten stonden afgelopen februari in Europese wachtrijen.

Dat betekent niet dat alle 120 gigawatt onmiddellijk kan worden aangesloten. Er moet fysiek voldoende capaciteit beschikbaar zijn en netbeheerders moeten beoordelen welke projecten werkelijk uitvoeringsrijp zijn. De raming laat vooral zien hoeveel duurzame productie door aansluitproblemen wordt vertraagd.

De Europese aanpak kan volgens de Europese Commissie nationale maatregelen een steviger juridische basis geven. Tegelijkertijd zal de uitwerking per lidstaat verschillen, omdat de toezichthouder bepaalt welke criteria gelden en welke projecten bij schaarste prioriteit krijgen.