EU wil tijdsafhankelijke nettarieven verplichten

De Europese Commissie dient als onderdeel van het Electrification Action Plan een wetsvoorstel in om de Europese elektriciteitsverordening te wijzigen. Nettarieven moeten gebruikers sterker stimuleren om pieken te vermijden, beschikbare netcapaciteit beter te benutten en elektriciteit af te nemen wanneer veel stroom van windmolens en zonnepanelen beschikbaar is.

Het voorstel moet ook zorgen voor een snellere uitrol van slimme meters, betere uitwisseling van netgegevens en een gunstiger belasting van elektriciteit ten opzichte van gas. Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie moeten de wijzigingen nog goedkeuren.

Nettarieven veranderen
Nettarieven vertegenwoordigen volgens de Europese Commissie gemiddeld 27 procent van de elektriciteitsrekening van huishoudens. Die kosten zullen waarschijnlijk verder stijgen. Tot 2040 is naar schatting 1,3 biljoen euro nodig voor uitbreiding en modernisering van de Europese stroomnetten. Alleen voor de regionele stroomnetten – waarop de meeste zonnepanelen, thuisbatterijen, laadpalen en warmtepompen worden aangesloten – wordt al een investering van ongeveer 730 miljard euro voorzien.

De Europese Commissie wil voorkomen dat alle kosten van de elektrificatie automatisch worden doorgeschoven naar de elektriciteitsrekening. Netbeheerders en gebruikers moeten daarom financiële prikkels krijgen om eerst meer capaciteit uit het bestaande stroomnet te halen.

Piekgebruik ontmoedigen
Nationale toezichthouders moeten nettarieven van de Europese Commissie straks zo ontwerpen dat gebruikers hun maximale elektriciteitsvraag beperken. Een mogelijkheid is een capaciteitstarief waarbij niet alleen wordt gekeken naar het totale stroomverbruik, maar ook naar de hoogste gelijktijdige afname in kilowatt.

Wie meerdere grote apparaten tegelijkertijd gebruikt, veroorzaakt een hogere piek dan iemand die het gebruik over de dag verspreidt. Netbeheerders moeten hun infrastructuur wel op zulke pieken berekenen, ook wanneer die slechts korte tijd optreden.

Daarnaast wil de Europese Commissie dat nettarieven een tijdsafhankelijk onderdeel bevatten. Elektriciteit afnemen tijdens drukke uren wordt dan duurder, terwijl gebruik tijdens rustige uren of perioden met veel hernieuwbare elektriciteit goedkoper kan worden.

In Vlaanderen loopt al een discussie over de vraag of het capaciteitstarief tijdsafhankelijk moet worden en in Nederland worden tijdsafhankelijke nettarieven vanaf 2029 ingevoerd.

Batterij krijgt prikkel
Tijdsafhankelijke nettarieven kunnen grote gevolgen hebben voor de businesscase van thuisbatterijen, elektrische auto’s, laadpunten en warmtepompen. Een batterij kan dan niet alleen reageren op goedkope en dure stroomprijzen, maar ook op de belasting van het lokale stroomnet.

De batterij kan bijvoorbeeld overdag zonnestroom opslaan en tijdens de avondpiek voorkomen dat een huishouden veel elektriciteit van het net afneemt. Een elektrische auto kan worden geladen wanneer het net ruimte heeft, terwijl de warmtepomp de woning eerder kan verwarmen om elektriciteitsverbruik tijdens de piek te vermijden.

Een Duitse studie die de Europese Commissie aanhaalt, berekende dat tijdsafhankelijke nettarieven de benodigde uitbreiding van het laagspanningsnet met ongeveer 50 procent kunnen verminderen. Flexibele huishoudens zouden op langere termijn ongeveer 600 euro per jaar kunnen besparen. Het gaat om modelberekeningen, waardoor de werkelijke besparing per land en huishouden kan verschillen.

Slimme netten
Het wetsvoorstel van de Europese Commissie richt zich niet alleen op het gedrag van stroomgebruikers. Ook netbeheerders moeten worden gestimuleerd om bestaande kabels en transformatorstations efficiënter te gebruiken.

Slimme en digitale technieken moeten worden toegepast wanneer zij sneller of goedkoper capaciteit opleveren dan traditionele netverzwaring. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om sensoren, automatische aansturing, realtime-metingen en systemen die de werkelijke capaciteit van hoogspanningsverbindingen voortdurend berekenen.

Gemeenschappelijke prestatie-indicatoren
De Europese Commissie wil gemeenschappelijke prestatie-indicatoren ontwikkelen waarmee toezichthouders kunnen meten hoeveel extra capaciteit netbeheerders met zulke oplossingen vrijmaken. De prestaties kunnen vervolgens worden gekoppeld aan de inkomsten die een netbeheerder via de nettarieven mag ontvangen.

Volgens de onderbouwing kunnen slimme nettechnieken de beschikbare netcapaciteit in 2040 met 20 tot 40 procent vergroten en tot 35 procent van de kosten voor traditionele netuitbreiding vermijden. Digitale aansturing van zonnepanelen, batterijen en elektrische auto’s kan de gemiddelde piekbelasting met 20 tot 40 procent verminderen.

Slimme meters versnellen
De Europese Commissie wil dat eind 2030 in iedere lidstaat minimaal 50 procent van de eindgebruikers een slimme meter heeft. Eind 2033 moet dit aandeel zijn gestegen naar minimaal 75 procent.

Lidstaten waar bij de inwerkingtreding minder dan 30 procent van de gebruikers over een slimme meter beschikt, kunnen beperkt uitstel krijgen. Pas voor een verdere uitrol boven 75 procent mag opnieuw worden beoordeeld of de kosten tegen de baten opwegen.

Slimme meters zijn nodig om stroomverbruik per uur of per kwartier te meten. Zonder deze gegevens kunnen energieleveranciers en flexibiliteitsbedrijven gebruikers niet nauwkeurig belonen voor het verschuiven van hun elektriciteitsverbruik.

Elektriciteit lager belast
Het voorstel introduceert ook het beginsel dat de accijns op elektriciteit niet hoger mag zijn dan de accijns op aardgas. Lidstaten kunnen aan deze eis voldoen door de belasting op elektriciteit te verlagen, de belasting op gas te verhogen of beide maatregelen te combineren.

De regel heeft alleen betrekking op accijnzen die onder de Europese Energiebelastingrichtlijn vallen. De Europese Commissie schrijft dus geen verlaging van de belasting over de toegevoegde waarde of andere nationale heffingen voor.

Besluitvorming moet starten
De voorgestelde wijziging is nog geen geldend recht. Het Europees Parlement en de lidstaten kunnen de tekst tijdens de behandeling aanpassen.

Na goedkeuring wordt de verordening rechtstreeks van toepassing in de lidstaten. Nationale toezichthouders houden wel ruimte om de precieze nettarieven vast te stellen, maar moeten zich daarbij aan de nieuwe Europese uitgangspunten houden.