Kabinet stelt extra klimaatmaatregelen uit tot voorjaar 2027, Raad van State eist nu actie

De kans dat het wettelijke doel van 55 procent CO2-emissiereductie in 2030 ten opzichte van 1990 wordt gehaald, is uiterst klein. Die kans is er het afgelopen jaar ook niet groter op geworden. Dat constateert de Afdeling advisering van de Raad van State in haar jaarlijkse Klimaatbeschouwing over de concept-Klimaat- en Energienota 2026 van het kabinet. De afdeling pleit voor concreet en toekomstgericht beleid dat voortkomt uit een fundamenteel andere manier van denken en werken: systeemtransformatie.

Doelen ver buiten bereik
Naast het nationale 2030-doel ligt Nederland ook ver uit koers voor de vereiste Europese bijdrage aan het 2040-klimaatdoel: 90 procent emissiereductie ten opzichte van 1990. Bovendien is er een forse extra inspanning nodig om klimaatneutraliteit in 2050 te bereiken. Uit de Klimaat- en Energieverkenning 2025 bleek vorig jaar al dat de kans op het halen van het 2030-doel kleiner is dan 5 procent en dat werd bij de 2026-editie van de verkenning deze week nog maar eens bevestigd.

Knopen doorhakken
Het kabinet erkent de urgentie van de klimaatopgave, maar wil pas bij de voorjaarsbesluitvorming van 2027 knopen doorhakken over concrete maatregelen.

Minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat het kabinet zich heeft gecommitteerd aan de klimaat- en energieopgave richting 2030, 2040 en 2050. ‘Het kabinet heeft aangegeven om in het voorjaar van 2027, indien nodig, aanvullende nationaal geborgde maatregelen hiervoor te nemen. Daarbij hebben we oog voor betaalbaarheid en handelingsperspectief. Eind dit jaar is er een beter beeld van de contouren van het Europese Beleid voor 2040, inclusief de herziening van het emissiehandelssysteem (ETS).’

Gesprek in Catshuis
Het kabinet spant zich volgens de minister in voor een ambitieus Europees klimaatpakket, omdat zo negatieve klimaateffecten effectief bestreden worden en weglek zoveel mogelijk voorkomen wordt. ‘Het kabinet heeft begin september goed gesproken in het Catshuis over hoe we Nederland weerbaar, concurrerend en duurzaam maken’, aldus Van Veldhoven. ‘Hierbij moeten we rekening houden met de huidige kaders, zoals de uitvoerbaarheid van maatregelen en budgettaire ruimte die nu beschikbaar is. Dit maakt scherpe keuzes noodzakelijk – niet alles kan direct, niet alles kan gelijktijdig, en niet voor alles zijn publieke middelen beschikbaar. Het kabinet zal komende tijd samen bepalen welke stappen verstandig zijn om nu te nemen.’

De Afdeling advisering van de Raad van State vindt besluitvorming in 2027 te laat. Zij adviseerde het kabinet al in de Klimaat- en Energienota 2026 te verduidelijken welke versnellingsmaatregelen worden ingezet voor 2030, en zo snel mogelijk ook concreet beleid richting 2040 en zo mogelijk 2050 te presenteren.

Transitiepaden te vaag
De concept-Klimaat- en Energienota die het kabinet in aanloop naar Prinsjesdag aan de Raad van State had opgestuurd bevat zogeheten eindbeelden en transitiepaden die schetsen hoe de klimaatdoelstellingen bereikt kunnen worden.

De Afdeling advisering ziet dit als een positieve stap, maar beoordeelt de paden als te algemeen. Om bedrijven, overheden, maatschappelijke organisaties en burgers te bewegen tot investeren, innoveren en gedragsverandering, is een helder en concreet handelingsperspectief onmisbaar. De huidige transitiepaden bieden dat onvoldoende.

Kansen voor Nederland
Klimaatneutraliteit in 2050 vereist volgens de Raad van State ‘een grondige herordening van productie en consumptie en fundamentele veranderingen op technologisch, institutioneel en gedragsmatig vlak’. Dat is een zware opgave, temeer omdat ruimte, personeel en financiële middelen schaars zijn. Maar de Afdeling advisering wijst ook nadrukkelijk op de kansen.

Wie nú investeert in systeemverandering, versterkt de energieonafhankelijkheid en de strategische weerbaarheid van Nederland en draagt bij aan een land dat goed doorgegeven kan worden aan volgende generaties. De geopolitieke ontwikkelingen maken versneld klimaat- en energiebeleid bovendien extra urgent.