Wet tweerichtingscontracten in behandeling: Kamer wil garanties voor prikkels energieopslag en energiecoöperaties

De vaste commissie voor Klimaat en Groene Groei heeft een reeks vragen gesteld aan minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei. Zodra de minister de gestelde vragen heeft beantwoord, is het wetsvoorstel klaar voor plenaire behandeling in de Tweede Kamer.

Tijdsdruk is groot
De tijdsdruk is groot: Europese regelgeving verbiedt directe subsidies voor nieuwe projecten voor hernieuwbare elektriciteit en kernenergie vanaf 17 juli 2027. Daardoor kan er komend kalenderjaar via de SDE++ geen subsidie meer worden toegekend aan onder andere windmolens en zonnepanelen.

De BBB-fractie vraagt de regering expliciet welke gevolgen optreden als de wet die datum niet haalt, ook voor lopende en geplande tenders voor wind- en zonne-energie.

Van subsidie naar contract
Een tweerichtingscontract, een zogenaamd Contract for Difference (CfD), werkt in beide richtingen: valt de marktprijs lager uit dan een afgesproken referentieprijs, dan vult de overheid het verschil aan; valt de prijs hoger uit, dan betaalt de producent het verschil terug aan de staat. Dat is het fundamentele verschil met de SDE++, die alleen van overheid naar producent liep.

Voor de eerste CfD-openstellingsronde in 2027 is 750 miljoen euro budget gereserveerd. De SDE++ verdwijnt overigens niet volledig: voor technieken als warmte en CO2-opslag, die buiten de Europese verplichting vallen, blijft 7,25 miljard euro via de SDE++ beschikbaar. De wet is bewust breder opgezet dan wat Europa verplicht: ook kernenergie, waterstof en duurzame warmte kunnen via CfD’s worden ondersteund. D66 vraagt naar de overwegingen achter de opname van kernenergie.

Energieopslagprikkels in gevaar
De ChristenUnie-fractie maakt zich zorgen over de gevolgen van CfD’s voor energieopslag en flexibiliteit. Een CfD geeft investeerders zekerheid over inkomsten per geproduceerde kilowattuur, maar stuurt niet op het tijdstip van productie of de waarde van flexibiliteit voor het net.  

‘Kunnen de contractvoorwaarden zodanig worden vormgegeven dat er voldoende prikkels blijven voor flexibiliteit en energieopslag, zowel co-located als stand-alone?’, vraagt de Tweede Kamer-fractie. De ChristenUnie wil ook weten of de mogelijkheid om een deel van de productiecapaciteit buiten het CfD te laten, die in het wetsvoorstel al bestaat voor combinaties met stroomafnameovereenkomsten (ppa’s), kan worden benut om opslagprikkels in stand te houden. Zo nee, waarom niet?

Zonnepanelen en energiecoöperaties
De PRO-fractie stelt vragen over de positie van zonnepanelen op dak en energiecoöperaties. Rangschikking puur op laagste kosten per kilowattuur kan ertoe leiden dat grootschalige offshore- wind steevast boven zon op dak of wind op land eindigt.

‘Hoe wordt voorkomen dat de techniek met de laagste kosten per kilowattuur voorrang krijgt boven opwek die beter past bij een betaalbaar en evenwichtig energiesysteem?’, vraagt de fractie. PRO wil ook bevestigd zien dat projecten die nu onder de Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE) vallen na 2027 ondersteund kunnen blijven. Andere criteria die de fractie oppert: inpasbaarheid in het stroomnet, combinatie met energieopslag, lokaal eigendom en meervoudig ruimtegebruik.

Controle via ministeriële regeling
Cruciaal ontwerpwerk blijft buiten de wet zelf. De precieze biedprocedure, rangschikkingscriteria, het budgetplafond per tender en het modelcontract worden bij ministeriële regeling vastgesteld, zonder wettelijke voorhangprocedure. CDA, VVD en ChristenUnie vragen alle 3 of de regering bereid is een voorhangbepaling alsnog in te voegen.

‘Kan de regering toelichten welke informatie de Tweede Kamer voorafgaand aan een tender ontvangt en welke mogelijkheden zij heeft om invloed uit te oefenen voordat de tender wordt opengesteld?’, formuleert de CDA-fractie het. De VVD vraagt ten minste de eerste ontwerp-ministeriële regeling vooraf aan de Tweede Kamer te sturen. De CDA-fractie stelt verder dat tenders ook systeemkosten zoals netuitbreiding, congestie en eventuele curtailment in de rangschikking zouden moeten meewegen, zodat maatschappelijke kosten niet buiten beeld blijven.